من تلاش ميكنم پس هستم

بايد كه دوست بداريم ياران !
بايد كه چون خزر بخروشيم
فريادهاي ما اگر چه رسا نيست
                      بايد يكي شود .
بايد تپيدن ِ هر قلب اينك سرود
بايد سرخي ِ هر خون اينك پرچم
بايد كه قلبِ ما
سرود ما و پرچم ما باشد ...
بايد در هر سپيدي ِ البرز
                 نزديك تر شويم
بايد يكي شويم
اينان هراسشان ز يگانگي ِ ماست ...
بايد كه سر زند
           طليعه ي خاور
              از چشم هاي ما
بايد كه لوتِ تشنه
ميزبان ِ خزر باشد ...
بايد كه كوير ِ فقير
از چمشه هاي شمالي بي نصيب نماند
بايد كه دست هاي خسته بياسايند
بايد كه خنده و آينده ، جاي ِ اشك بگيرد
بايد بهار
         در چشم ِكودكان جاده ي ري
         سبز و شكفته و شاداب
بايد بهار را بشناسند
بايد "جواديه" بر پُل بنا شود
پل ،
     اين شانه هاي ما .
بايد كه رنج را بشناسيم
وقتي كه دختر ِ رَحمان
            با يك تبِ دو ساعته مي ميرد
بايد كه دوست بداريم ياران !
بايد كه قلبِ ما
          سرود و پرچم ما باشد ...

                ۱     
بر تپه ها بايست
          پريشان كن
اينك هجوم ِ فاصله ها را
اي آمده ز عمق ِ فراموشي ...
  ۲
در من عقابِ منقلبي هست
هرگز ز خستگي نرانده سخن
هرگز نگفته آري
از من مخواه فرود آيم
بگذار
روي زرديِ بابك را
هرگز به ياد نيارند ...
  ۳
در انزوا چه كسي خوابِ آفتاب ديد
تا من به انتظار بمانم
                   كنار دريچه
و در خيال پاك كبوتر
سقوط كنم ميان سياهي ...
  ۴
تنهايي عظيم نشسته برابرم
اينك
  كجاي جهان حرف مي زني
آيا همين آفتاب خسته ي شَهرم
اجاق تو را
              گرم مي كند ؟
و با هر اشاره ي دستت
دريا ميان رگم خواب مي رود
اي مخملي كه سرو
گلبوته هاي حرفِ تو را سبز مي كند ...
  ۵
از پله ها بيا
ميان نيزه هاي نور و سپيده
درياوار
نگاه منقلب را
              ويران ميانه ي دشت
دشتي كه گونه هاي سوخته اش
                           چهره ي من است
كه گيسوان به دستِ باد سپرده
دنيا ،
ميان چشم تو خفته ست ...
  ۶
ابريشم سياه دو چشمت
ياد آور شبي زمستاني است
من بي رَدا ،
بدون وحشتِ دشنه ،
شادمانه خواب مي رفتم
ابريشم سياه دو چشمت
خانه ي من است .
آن خانه اي
كه در آن خواب مي روم
               و مي ميرم ...

به همه ي گمنامان جنگل
*
اي سبز به انديشه هاي روز
جنگل ِ بيدار
در سايه ي روشن نمناك تو
كه بوي عطر رفاقت مي پراكَند
گلگون شده ست
چه قلب هاي تهوّر
كه سبزترين جنگل بود
شكسته ست چه دست ها
كه فشفشه مي ساخت
در سكوت شب هايت ...
*
اي پناهگاه ِ خروسان ِ تماشاگر
جنگل ِ گسترده بر شمال
آن رُعبِ نعره ها
در فضاي درهم اَنبوهت
آيا تناورترين درخت نيست ؟
وحشي ترين كلام ِ تو اينك
                حركتِ برگ است
                      بر شاخه هاي جوان ...
*
بر شاخه هاي بلندت
كه از رفاقت انبوه شاخه هاست
                    بر جاي استوار
                    خاكستري نشسته
خاكستري از هر حريق ،
               كه جاري ست
                   در قلبِ مشتعل ما
مگذار باد پريشان كند
مگذار باد به يغما برد از شانه هاي تو
خاكستري كه از عصاره ي خون است ...
*
اي شير ِ خفته
اي خالكوبي برسينه ي شهيد
بر ساعد ِ بلند ِ راه ِ مجاهد
كاينَك
متروك مانده شگفت
منويس
منويس با "راش" هاي جوان :
             "اين نيز بگذرد ..."
جنگل !
گسترده در مِه و باران
اي رفيق سبز ،
بر جاده هاي برگ پوش بزرگت
بر جاده هاي پر از پيچ و تابِ تو
هر روز
مردي به انتظار نشسته
مردي به قامت يك سرو
با چشم هاي ميشي ِ روشن
مردي كه از زمان ِ تولّد
عاشقانه مي خواند
ترانه ي سبز جنگل
              براي مردم شهر
مردي كه زاده ي تجمّع توست
و هيمه هاي بي دريغ ِ تو
او را
در فصل هاي سرد
          ادامه ي خورشيد بوده است ...
*
جنگل !
پاك ترين رَداي طبيعت
حافظ ِ عرياني ِ زمين
اينك بگو
كه شير ديگر خداي ِ تو نيست
و عنكبوت را
فرصت آن است
كه تار تَنَد بر پنجه هاي دَرنده ...
*
اي خفته در سكوت شبانه
انبوه پريشاني ِ خزان ،
                      جنگل پنهان
صف هاي صافِ درختِ خيابان
و خط ِ سِير شغالان ِ پير
                 در تو هيچ نيست
در تو تجمّع است و راه هاي پيچاپيچ
هر جنبنده اي توان ِ فرارش هست
ناپديد شدن در سپيده دمان
از نفير  ِ وحشي ِ باروت ...
در لابه لاي تو حادثه اي ست
پنهان شدن به ژرفاي تو ، زيباست
جنگل !
تنها ترين رفيق وفادار
به انتظار كشتن دستِ شكارچي
ترجيح ِ ميوه هاي وحشي ِ چشمانت
                        بر نان ِ سوخته
                                  حرفي ست تازه و ناياب ...
*
سردار !
سردار سر و چشم پريشان ، ويران
ميان "كُما"
اينك كُماي ِ تو تنهاست
كُماي همهمه ي گرم
اجتماع ِ نَفَس ها
سردار سر و چشم پريشان ،‌ ويران
                                       ميان ِ "كُما"
در من طلوع كن
        تا جنگلي شوم ...
*
اي سوگوار ِ جدا مانده
سبز گونه رداي شمالي ام جنگل !
خفته ،
خفته سر به گريبان بدون تكلّم
مرد ِ تبر به دست ، اين قاتل رفاقتِ جنگل
                                             اعدام مي شود
با آن طنابِ طنين ِ هياهويت
در آن زمان كه مي زند از پشت
با ضربه ي تبر
بر سينه ي ستبر ِ سپيدار ...
*
جنگل !
غروب بود
وقتي صداي تبر آمد از پشت خانه ام
گفتم : "پَلت" افتاد
بنشست در خون ِ سبز ، افق ِ شب
اي ايستاده پريشان !
شوق هزار همهمه در دستهاي تو بيدار
گريان مباش در اين بهار
صدها هزار "پَلت" ِ پايدار خواهم كاشت
در قلب ناگسستني ِ برادري ِ تو ...
*
جنگل !
آيا صداي همهمه برخاست
در شهر ِ برگ ريز
آيا گرفت آتش ِ بيداد
         انبوه ِ سبز گونه ي زُلفت
در آن دقايق سرخ
كه "كوچك" ِ بزرگ
در برف هاي "ضيابر"
            چشمش نشست به سردي
و روح سبز ِ جنگلي اش
ميان قلبِ تو ويران شد
جنگل !
اي كتابِ سبز درختي
با آن حروف سبز مخملي ات بنويس
در چشم هاي ابر
بر فراز ِمزارع متروك :
                   باران
                          باران ...
*
قلبِ بزرگ ما
پرنده ي خيسي ست
بنشسته بر درختِ كنار خيابان
در زير هر درخت
صدها هزار برهنه ي بيدار از تبر
جنگل !
اي كاش قلب ما
               مي خُفت بي هراس
بر گيسوان در هم نمناك
اي كاش تمام خيابان هاي شهر جنگل بود ...

گويي درخت هاي "سياهكل" ،
تا دشت و شهر ريشه دوانده ست
كه غرش سلاح و جوشش خون شهيد
هر دو فزوني مي گيرد
بذري كه "كوچك" و "عمو اوغلي" پاشيدند
اكنون نهال مي شود
          اكنون نهال ها ...
بنگر كه كوه و شعر
شباشب آذين مي گردد
                با قامتِ بلند بپا خاستگان ...
واخوردگان
گفتند ياوه :
- "جاني ِ جبّار با صد هزار گزمه و خنجر مسلح است
جز صبر و انتظار ، رهي نيست"
امّا ،
اي همچون من به كار ، تو اي بيدار !
بر بام شب بايست ، نظر كن :
دريايي از درخت سترگ و مسلح است
كاينك به سوي "مَكبث" مي آيد ...

۱
قلبِ بزرگ ما
پرنده ي خيسي ست
بنشسته بردرختِ كنار خيابان
در زير ِ هر درخت
             صدها هزار برهنه ي بيدار
                           از تبر
جنگل !
اي كاش قلب ما
           مي خفت بي هراس
             بر گيسوان در هم نمناكت
اي كاش
تمام خيابان هاي شهر
             جنگل بود ...
۲
جنگل ،
گسترده در مِه و باران
اي رفيق ِسبز
بر جاده هاي برگ پوش وسيعت
بر جاده هاي پر از پيچ و تاب تو
هر روز مردي به انتظار نشسته
مردي به قامت يك سرو
                با چشم هاي ميشي ِ روشن
مردي كه از زمان تولّد
عاشقانه مي خواند
ترانه ي سيّال جنگل را
                       براي مردم شهر
مردي كه زاده ي تجمّع توست
و هيمه هاي بي دريغ تو
         او را
         در فصل هاي سرد
         ادامه ي خورشيد بوده است ...
۳
اي شير ِ خفته ،
اي خالكوبي بر سينه ي شهيد ،
بر ساعد ِ بلند راه ِ مجاهد
كاينَك متروك مانده شگفت
مَنويس
منويس با "راش" هاي جوان ،
             "اين نيز بگذرد ..."
۴
اي سبز به انديشه هاي روز
               جنگل ِ بيدار !
در سايه سار روشن نمناكِ تو
كه بوي و عطر رفاقت مي پراكند
گلگون شده ست
               چه قلب هاي تهوّر
كه سبزترين جنگل بود
شكسته ست چه دست ها
كه فشفشه مي ساخت
در سكوتِ شب هايت ...
۵
اي پناهگاه ِ خروسان ِ تماشاگر
جنگل ِ گسترده بر شمال
آن رُعب نعره ها
در فضاي انبوهت
آيا تناورترين درخت نيست ؟
وحشي ترين كلام ِ تو اينك
حركتِ برگ است
          بر شاخه هاي جوان ...
۶
بر شانه هاي بلندت
كه از رفاقتِ انبوه ِشاخه هاست
بر جاي ِاستوار
خاكستري نشسته
خاكستري از هر حريق
          كه جاري ست
                 در قلبِ مشتعل ما
مگذار باد پريشان كند
مگذار باد به يغما برد
                   از شانه هاي تو
خاكستري كه از عصاره ي خون است ...
۷
جنگل !
اي كتابِ شعر درختي
با آن حروف سبز مخملي ات بنويس
بر چشم هاي ابر
بر فراز مزارع متروك :
                 باران
                 باران ...

اي سبز به انديشه هاي روز
                     جنگل بيدار !
در سايه ي روشن نمناك تو
كه بوي و عطر ِ رفاقت مي پراكند
گلگون شده ست
         چه قلب ها
                   كه سبزترين جنگل بود
شكسته است چه دست ها
                 كه فشفه مي ساخت
                     در سكوتِ شب هايت .
اي پناهگاه ِ خروسان ِ تماشاگر !
جنگل ِ گسترده بر شمال
آن رُعبِ نعره ها
             در فضاي ِ درهم ِ انبوهَت
             آيا تناورترين درخت نيست ؟
وحشي ترين كلام ِ تو اينك
            حركتِ برگ است
                               بر شانه هاي جوان ...
بر شانه هاي بلندت
كه از رفاقتِ انبوه ِ شاخه هاست
                         بر جاي ِ استوار
خاكستري نشسته
خاكستري از هر حريق
          كه جاري است
                  در قلبِ مشتعل ِ ما
مگذار باد پريشان كند
مگذار باد به يغما برد
            از شانه هاي تو
خاكستري كه از عصاره ي خون است ...
*
اي شير ِ خفته
اي خالكوبي بر سينه ي شهيد
بر ساعد ِ بلند ِ راه ِ مجاهد
كاينَك
متروك مانده شگفت
منويس با "راش" هاي جوان
"اين نيز بگذرد ..."
*
جنگل !
      گسترده در ِمه و باران
      اي رفيق ِ سبز
      بر جاده هاي برگ پوش ِ پر از پيچ و تابِ تو
هر روز
      مردي به انتظار نشسته
      مردي به قامتِ يك سرو
      با چشم هاي ميشي ِ روشن
مردي كه از زمان تولّد
عاشقانه مي خواند
         ترانه هاي سيّال ِ سبز ِ پيوستن
                        براي مردم شهر
مردي كه زاده ي تجمّع توست
و هيمه هاي بي دريغ تو
                     او را
                     در فصل هاي سرد
                          ادامه ي خورشيد بوده ست ...
*
جنگل !
آيا صداي همهمه برخاست
                 در شهر ِ برگ ريز ؟
آيا گرفت آتش ِ بيداد
انبوه ِ سبز گونه ي زلفت ؟
در آن دقايق سرخ
كه "كوچك" ِ بزرگ
در برف هاي "گيلوان"
چشمش نشست به سردي
و روح سبز ِ جنگلي اش
              ميان قلب تو
               ويران شد
جنگل !
اي كتابِ شعر درختي ،
با آن حروف سبز مخملي ات بنويس
                     در چشم هاي ابر
                     بر فراز مزارع متروك :
                                باران
                                باران
*
اي خفته در سكوت شبانه !
انبوه ِ پريشان ِ خزان
جنگل ِ پنهان !
صف هاي صاف درختان خيابان
و خط سِير  ِشغالان پير
                در تو هيچ نيست
در تو تجمّع است
               و راه هاي پيچاپيچ
هر زنده اي توان فرارش هست
ناپديد شدن در سپيده دمان
از نفير ِ وحشي ِ باروت
                 درهم رهايي سبزت ...
پنهان شدن به ژرف ِ تو گيراست
جنگل !
تنهاترين ِ رفيق ِ وفادار
به انتظار كُشتن دستِ شكارچي
ترجيح ِ ميوه هاي وحشي ِ چشمانت
                   بر نان ِ شهري دشمن
                   حرفي است تازه و ناياب
*
*
با گيسوان سبز تو حرفي است
از زخم
         از اين جراحتِ ويرانه هاي دل
جنگل !
         باور نمي كنم
        كه خموشانه سر به سينه ي كوهي
        و دست هاي تواناي تو
        گرماي خود فرو نهاده و تنهاست ...
اي دست هاي سبز ِ "گل افزاني"
تا آن شكفتن ، گلوله ي شكفتن
بايد كه در هجوم ِ هرزه علف ،
                 درخت بماني ...
بي سايه سار ِ جنگلي ِ تو
اين مجاهد ِ سرسخت
در تهاجم ِ دشمن
            چگونه تواند بود ؟
اي دست هاي سبز ِ "گل افزاني"
بايد درخت بماني ...
*
بالام ،
          بالام پاتاواني
آنام ،
         آنام آبكناري
گمنام ِخفته به جنگل
در آن ستيز ِ سرخ ماكلون
                 بر شما چگونه گذشت
كه پوزخند ِ حريفان
            نشست
                     در ميانه ي رود ِ سياه ِ اشك
و دست هاي ويرانگر
                  به جاي خفتن بر ماشه
                  به سمت شما استغاثه گر آمد .
بالام !
بالام پاتاواني
آنام !
آنام آبكناري
بر تپه هاي گسكره
                  ميان سنگرها
چه انتظار دور و شيريني احاطه كرد شما را
كه دلير ِ بي دلبَر
شادمانه درو كرديد
                   بي وقفه
                    گرگان هرزه دَرا را ...
در چشم هايتان
آيا خفته بود آينه ي صبح
كه دست حريفان
                در آن رنگِ خويش باخت ؟
و انگشت ها تفنگ رها كرد ... ؟
جنگل به ياد ِ فتح ِشما
                هميشه سرسبز است ...
*
بالام !
بالام پاتاواني
آنام !
آنام آبكناري
در آن ستيز ِ سرخ ِ ماكلوان
                 بر شما چگونه گذشت ؟
گلونده رود صداي ِ گام شما را
                    هنوز
                   در تداوم جاري اش زمزمه دارد ...
*مجاهدي پير ، در خيابان هاي شهر سرگردان بود حرف هايي درباره ي سرِ ِ بريده ي ميرزا كوچك خان مي زد كه آن را به تهران فرستاده بودند ...
در جنگل اين صداست :
از خون اين سر  ِ بُريده هراسانيد ؟
اي خواب ماندگان ِ خياباني !
اينك كه سر به راه ، خميده ، دو تا شديد
در اين هجوم ِ "سپيدي" ِ كاذب
رگ هايتان كجاست ؟
بايد زمين تشنه به خون شستشو دهد
             گرد ِ خزان و كهنه ي مانداب
در جنگل اين صداست :
- هميشه سبز و تپنده
- هميشه جنگل باش
*
اي چشم هاي گر گرفته ي كوچك
در گيلوان هنوز خورشيدي
در گيلوان
        كسي نخواهي يافت ...
بي ترانه كه پوشيده است
بر جنگل ِ شمال ِ ستم رفته
در اين حريق ِ زمستاني
آوازه خوان دوباره مي آيي
اندوه ما شكسته در ميان صدايت
جنگل دوباره در نگاه تو خواهد سوخت ...
اي چشم هاي گر گرفته ي كوچك
در آسمان ستاره نمي بينم
جز نام تو
كه آفتاب هر شبه ي ماست
آواز خوان
         دوباره تو مي آيي
         در هيأتي جوان و تناور
امسال ،
هزار "كوچك" ِ رزمنده
بي هيمه از تمام ِ زمستان
                    عبور خواهد كرد
جنگل به پيچ
بر تنت اي آواز
آواز ِ انقلاب
در برگ ها به ويراني ات نشين
بايد دوباره برگ
     از نوازش ِ انگشت هاي تو
در دست هاي ما حماسه بگويد
بايد دوباره درختان ترانه بخوانند
خم مي شوي درختِ شاخه شكسته !
بايد اين غرور ، غرور تبر خورده
امّا اگر بهار بخواند
آواز ِ انقلاب بخواني
هر قطره خون تو
            آخر به لوت خواهد برد
پيغام ِ سرفرازي و سرسبزي
هر قطره خون تو
           سبز خواهد كرد
         اندوه ِ مخفي ما را
خون ِ درخت
       جراحتِ  قلب ماست ...
*
جنگل !
غروب بود
وقتي صداي ضربه ي ويرانگر تبر آمد
                        از پشت "راش" ها
گفتم : "پَلت" اُفتاد
بنشست در خون ِ سبز
                                 افق ِشب
اي ايستاده پريشان !
شوق ِ هزار همهمه
در دست هاي تو بيدار
گريان مباش
در اين بهار
          صدها هزار "پَلت" ِ پايدار
                      خواهم كاشت ...
*
در قلب ناگسستني برادري ِ تو
با گونه هاي ماهتابي گلگون
لبخند فاتحانه به لب داشت
در لحظه ي گرفتن رگبار ...
با "سيد چمني" جنگل چه كرد ؟
جنگل نكرد ويرانش
جنگل رفيق و همراه او بود
                 آن جنگل خزه ...
در ناگهان ِ غروب دو چشمش
                      با پوكه ها چه گفت ؟
تنهايي ِ "چموش" و "چوخا"
و چوبدستي ِ "توسكا" ؟
با پوكه ها چه گفت ؟
تنهايي ِ تفنگ و وطن
تنهايي ِ مجاهد و جنگل ؟
*
آن "سيد خزه"
آخرين مجاهد ِ جنگل بود ...

۱
دشنه نشست ميان كلامم ،
در چشم آن كلام سبز مقدس
كه راهي جنگل بود
و انتظار ِ پرنده ،
در وعده گاه پيام پريشان شد
اينك دوسوي شانهٔ من
رگبار ِ بال تير خورده
                     بر مِه ِ جنگل
رنگين كمان بلندي ست
سرخ گونه ، سيّال در رودهاي خون
دشنه نشست ميان كلامي
تا در ميان جنگل ،
رنگين كمان سرخ برافرازد ...
۲
بالام ،
بالام پاتاواني ،
آنام ،
آنام آبكِناري
گمنام  ِ خفته به جنگل
در آن ستيز ِ سرخ "ماكلوان" بر شما چگونه گذشت
كه پوزخند ِحريفان
            نشست
                  در ميان ِ رود سياه ِ اشك !
و دست هاي ويرانگر
به جاي ِ خفتن بر ماشه
                   به سمتِ شما استغاثه گر آمد
بالام
    بالام پاتاواني
آنام
    آنام آبكناري
بر تپه هاي "گسكره" ،
ميان سنگر ها
چه انتظار ِ دور و شيريني احاطه كرد شما را
كه دلير ِ بي دلبَر
شادمانه درو كرديد بي وقفه
                گرگان هرزه دَرا را ... ؟
درچشم هايتان
           آيا خفته بود آينه ي صبح
           كه دستِ حريفان در آن
                      رنگِ خويش باخت
و انگشت ها تفنگ رها كرد ؟
جنگل به ياد ِ فتح شما
                هميشه سرسبز است ...
۳
بالام ،
         بالام پاتاواني
آنام ،
        آنام آبكناري
بي خود ،
بي سلاح ،
در آن ستيز ِ سرخ ماكلوان
                      بر شما چگونه گذشت ...؟
۴
"گَلوندِه رود" ،
صداي ِ گام ِ شما را
             هنوز
                        در تداوم ِ جاري اش زمزمه دارد ...

اين شعر با توجه به متن آن ، يكي از آخرين سروده هاي شاعر و خطاب به فرزندش "دامون" است كه در دي ماه ۱۳۵۲ و به هنگام حبس در سلول شماره ۱ زندان اوين ، رقم خورده است . از كتاب "خسته تر از هميشه"

برفِ كوهستان
         گرما داشت
خون ِ ما
در رگ هامان مي جوشيد ،
زندگي معنا داشت ...
دامونم !
         جنگلي ِ كوچك من
دستِ ما
با دستِ مردم
        گل مي داد
دستِ ما
بي دستِ مردم
             ويران مي شد
قلبِ ما
از رنج ِ مردم
           غمگين مي شد
عشق ما ،
با مردم معني داشت ...
صف به صف سرنيزه ،
صف به صف دشمن
امّا
با عموهاي تو ، ما يك فدايي بوديم ...
*
تا كه ايران تو آزاد شود :
بهترين هديه ي ما
                 جان ِ ما
بهترين هديه براي تو دامون !
                         آزادي ...

تا بهار له شده
            به زير ِ گام ها
                             راه نيست ...
اين خجسته است :
رهروان ميان خود
                   بهار ِ بارور
                      بنا كنند ...
*
اين بشارتِ شريف ماست :
              سبز مي شويم
              بر دخيل ِ حسرت كسان
              بر در و سلاح و راه ...
سبز مي شويم
                    در سپيده
                              وعده گاه اجتماع ِ دست ها ...

پيراهني ز رنگ به تن كرده
با قلبِ خون فشان
اين لاله هاي شهري
از گودهاي جنوبِ شهر
                     مي آيند ...
اين لاله هاي شهري
از نان و از رهايي
                  حرف مي زنند
اين لاله هاي شهري آيا
در توپخانه
در جاده ي قديم شميران
در اِوين
         پژمرده مي شوند ؟
نه !
اين لاله هاي شهري مي گويند :
بايد مواظبِ هم باشيم
نام مرا مپرس
بگذار از تو من
              زياد ندانم ...
*
پيراهني ز رنگ به تن كرده ،
با قلب خون فشان
اين لاله هاي شهري
             از گودهاي
                    جنوب شهر
                         مي آمدند ...