بخش ۶۲ - هم در بيان مكر خرگوش

در شدن خرگوش بس تاخير كرد
مكر را با خويشتن تقرير كرد
در ره آمد بعد تاخير دراز
تا به گوش شير گويد يك دو راز
تا چه عالمهاست در سوداي عقل
تا چه با پهناست اين درياي عقل
صورت ما اندرين بحر عذاب
مي‌دود چون كاسه‌ها بر روي آب
تا نشد پر بر سر دريا چو طشت
چونك پر شد طشت در وي غرق گشت
عقل پنهانست و ظاهر عالمي
صورت ما موج يا از وي نمي
هر چه صورت مي وسيلت سازدش
زان وسيلت بحر دور اندازدش
تا نبيند دل دهندهٔ راز را
تا نبيند تير دورانداز را
اسپ خود را ياوه داند وز ستيز
مي‌دواند اسپ خود در راه تيز
اسپ خود را ياوه داند آن جواد
و اسپ خود او را كشان كرده چو باد
در فغان و جست و جو آن خيره‌سر
هر طرف پرسان و جويان در بدر
كانك دزديد اسپ ما را كو و كيست
اين كه زير ران تست اي خواجه چيست
آري اين اسپست ليك اين اسپ كو
با خود آي اي شهسوار اسپ‌جو
جان ز پيدايي و نزديكيست گم
چون شكم پر آب و لب خشكي چو خم
كي ببيني سرخ و سبز و فور را
تا نبيني پيش ازين سه نور را
ليك چون در رنگ گم شد هوش تو
شد ز نور آن رنگها روپوش تو
چونك شب آن رنگها مستور بود
پس بديدي ديد رنگ از نور بود
نيست ديد رنگ بي‌نور برون
همچنين رنگ خيال اندرون
اين برون از آفتاب و از سها
واندرون از عكس انوار علا
نور نور چشم خود نور دلست
نور چشم از نور دلها حاصلست
باز نور نور دل نور خداست
كو ز نور عقل و حس پاك و جداست
شب نبد نور و نديدي رنگها
پس به ضد نور پيدا شد ترا
ديدن نورست آنگه ديد رنگ
وين به ضد نور داني بي‌درنگ
رنج و غم را حق پي آن آفريد
تا بدين ضد خوش‌دلي آيد پديد
پس نهانيها بضد پيدا شود
چونك حق را نيست ضد پنهان بود
كه نظر پر نور بود آنگه برنگ
ضد به ضد پيدا بود چون روم و زنگ
پس به ضد نور دانستي تو نور
ضد ضد را مي‌نمايد در صدور
نور حق را نيست ضدي در وجود
تا به ضد او را توان پيدا نمود
لاجرم ابصار ما لا تدركه
و هو يدرك بين تو از موسي و كه
صورت از معني چو شير از بيشه دان
يا چو آواز و سخن ز انديشه دان
اين سخن و آواز از انديشه خاست
تو نداني بحر انديشه كجاست
ليك چون موج سخن ديدي لطيف
بحر آن داني كه باشد هم شريف
چون ز دانش موج انديشه بتاخت
از سخن و آواز او صورت بساخت
از سخن صورت بزاد و باز مرد
موج خود را باز اندر بحر برد
صورت از بي‌صورتي آمد برون
باز شد كه انا اليه راجعون
پس ترا هر لحظه مرگ و رجعتيست
مصطفي فرمود دنيا ساعتيست
فكر ما تيريست از هو در هوا
در هوا كي پايد آيد تا خدا
هر نفس نو مي‌شود دنيا و ما
بي‌خبر از نو شدن اندر بقا
عمر همچون جوي نو نو مي‌رسد
مستمري مي‌نمايد در جسد
آن ز تيزي مستمر شكل آمده‌ست
چون شرر كش تيز جنباني بدست
شاخ آتش را بجنباني بساز
در نظر آتش نمايد بس دراز
اين درازي مدت از تيزي صنع
مي‌نمايد سرعت‌انگيزي صنع
طالب اين سر اگر علامه‌ايست
نك حسام‌الدين كه سامي نامه‌ايست