بخش ۱۹ - مثل

آن غريبي خانه مي‌جست از شتاب
دوستي بردش سوي خانهٔ خراب
گفت او اين را اگر سقفي بدي
پهلوي من مر ترا مسكن شدي
هم عيال تو بياسودي اگر
در ميانه داشتي حجرهٔ دگر
گفت آري پهلوي ياران بهست
ليك اي جان در اگر نتوان نشست
اين همه عالم طلب‌كار خوشند
وز خوش تزوير اندر آتشند
طالب زر گشته جمله پير و خام
ليك قلب از زر نداند چشم عام
پرتوي بر قلب زد خالص ببين
بي محك زر را مكن از ظن گزين
گر محك داري گزين كن ور نه رو
نزد دانا خويشتن را كن گرو
يا محك بايد ميان جان خويش
ور نداني ره مرو تنها تو پيش
بانگ غولان هست بانگ آشنا
آشنايي كه كشد سوي فنا
بانگ مي‌دارد كه هان اي كاروان
سوي من آييد نك راه و نشان
نام هر يك مي‌برد غول اي فلان
تا كند آن خواجه را از آفلان
چون رسد آنجا ببيند گرگ و شير
عمر ضايع راه دور و روز دير
چون بود آن بانگ غول آخر بگو
مال خواهم جاه خواهم و آب رو
از درون خويش اين آوازها
منع كن تا كشف گردد رازها
ذكر حق كن بانگ غولان را بسوز
چشم نرگس را ازين كركس بدوز
صبح كاذب را ز صادق وا شناس
رنگ مي را باز دان از رنگ كاس
تا بود كز ديدگان هفت رنگ
ديده‌اي پيدا كند صبر و درنگ
رنگها بيني بجز اين رنگها
گوهران بيني به جاي سنگها
گوهر چه بلك دريايي شوي
آفتاب چرخ‌پيمايي شوي
كاركن در كارگه باشد نهان
تو برو در كارگه بينش عيان
كار چون بر كاركن پرده تنيد
خارج آن كار نتوانيش ديد
كارگه چون جاي باش عاملست
آنك بيرونست از وي غافلست
پس در آ در كارگه يعني عدم
تا ببيني صنع و صانع را بهم
كارگه چون جاي روشن‌ديدگيست
پس برون كارگه پوشيدگيست
رو بهستي داشت فرعون عنود
لاجرم از كارگاهش كور بود
لاجرم مي‌خواست تبديل قدر
تا قضا را باز گرداند ز در
خود قضا بر سبلت آن حيله‌مند
زير لب مي‌كرد هر دم ريش‌خند
صد هزاران طفل كشت او بي‌گناه
تا بگردد حكم و تقدير اله
تا كه موسي نبي نايد برون
كرد در گردن هزاران ظلم و خون
آن همه خون كرد و موسي زاده شد
وز براي قهر او آماده شد
گر بديدي كارگاه لايزال
دست و پايش خشك گشتي ز احتيال
اندرون خانه‌اش موسي معاف
وز برون مي‌كشت طفلان را گزاف
همچو صاحب‌نفس كو تن پرورد
بر دگر كس ظن حقدي مي‌برد
كين عدو و آن حسود و دشمنست
خود حسود و دشمن او آن تنست
او چو فرعون و تنش موسي او
او به بيرون مي‌دود كه كو عدو
نفسش اندر خانهٔ تن نازنين
بر دگر كس دست مي‌خايد به كين