بخش ۳۱ - ظاهر شدن فضل و زيركي لقمان پيش امتحان كنندگان

هر طعامي كوريدندي بوي
كس سوي لقمان فرستادي ز پي
تا كه لقمان دست سوي آن برد
قاصدا تا خواجه پس‌خوردش خورد
سؤر او خوردي و شور انگيختي
هر طعامي كو نخوردي ريختي
ور بخوردي بي دل و بي اشتها
اين بود پيوندي بي انتها
خربزه آورده بودند ارمغان
گفت رو فرزند لقمان را بخوان
چون بريد و داد او را يك برين
همچو شكر خوردش و چون انگبين
از خوشي كه خورد داد او را دوم
تا رسيد آن گرچها تا هفدهم
ماند گرچي گفت اين را من خورم
تا چه شيرين خربزه‌ست اين بنگرم
او چنين خوش مي‌خورد كز ذوق او
طبعها شد مشتهي و لقمه‌جو
چون بخورد از تلخيش آتش فروخت
هم زبان كرد آبله هم حلق سوخت
ساعتي بي‌خود شد از تلخي آن
بعد از آن گفتش كه اي جان و جهان
نوش چون كردي تو چندين زهر را
لطف چون انگاشتي اين قهر را
اين چه صبرست اين صبوري ازچه روست
يا مگر پيش تو اين جانت عدوست
چون نياوردي به حيلت حجتي
كه مرا عذريست بس كن ساعتي
گفت من از دست نعمت‌بخش تو
خورده‌ام چندان كه از شرمم دوتو
شرمم آمد كه يكي تلخ از كفت
من ننوشم اي تو صاحب‌معرفت
چون همه اجزام از انعام تو
رسته‌اند و غرق دانه و دام تو
گر ز يك تلخي كنم فرياد و داد
خاك صد ره بر سر اجزام باد
لذت دست شكربخشت بداشت
اندرين بطيخ تلخي كي گذاشت
از محبت تلخها شيرين شود
از محبت مسها زرين شود
از محبت دردها صافي شود
از محبت دردها شافي شود
از محبت مرده زنده مي‌كنند
از محبت شاه بنده مي‌كنند
اين محبت هم نتيجهٔ دانشست
كي گزافه بر چنين تختي نشست
دانش ناقص كجا اين عشق زاد
عشق زايد ناقص اما بر جماد
بر جمادي رنگ مطلوبي چو ديد
از صفيري بانگ محبوبي شنيد
دانش ناقص نداند فرق را
لاجرم خورشيد داند برق را
چونك ملعون خواند ناقص را رسول
بود در تاويل نقصان عقول
زانك ناقص‌تن بود مرحوم رحم
نيست بر مرحوم لايق لعن و زخم
نقص عقلست آن كه بد رنجوريست
موجب لعنت سزاي دوريست
زانك تكميل خردها دور نيست
ليك تكميل بدن مقدور نيست
كفر و فرعوني هر گبر بعيد
جمله از نقصان عقل آمد پديد
بهر نقصان بدن آمد فرج
در نبي كه ما علي الاعمي حرج
برق آفل باشد و بس بي وفا
آفل از باقي نداني بي صفا
برق خندد بر كي مي‌خندد بگو
بر كسي كه دل نهد بر نور او
نورهاي چرخ ببريده‌پيست
آن چو لا شرقي و لا غربي كيست
برق را خو يخطف الابصار دان
نور باقي را همه انصار دان
بر كف دريا فرس را راندن
نامه‌اي در نور برقي خواندن
از حريصي عاقبت ناديدنست
بر دل و بر عقل خود خنديدنست
عاقبت بينست عقل از خاصيت
نفس باشد كو نبيند عاقبت
عقل كو مغلوب نفس او نفس شد
مشتري مات زحل شد نحس شد
هم درين نحسي بگردان اين نظر
در كسي كه كرد نحست در نگر
آن نظر كه بنگرد اين جر و مد
او ز نحسي سوي سعدي نقب زد
زان همي‌گرداندت حالي به حال
ضد به ضد پيداكنان در انتقال
تا كه خوفت زايد از ذات الشمال
لذت ذات اليمين يرجي الرجال
تا دو پر باشي كه مرغ يك پره
عاجز آيد از پريدن اي سره
يا رها كن تا نيايم در كلام
يا بده دستور تا گويم تمام
ورنه اين خواهي نه آن فرمان تراست
كس چه داند مر ترا مقصد كجاست
جان ابراهيم بايد تا به نور
بيند اندر نار فردوس و قصور
پايه پايه بر رود بر ماه و خور
تا نماند همچو حلقه بند در
چون خليل از آسمان هفتمين
بگذرد كه لا احب الافلين
اين جهان تن غلط‌انداز شد
جز مر آن را كو ز شهوت باز شد