بخش ۱۹۸ - تمثيل گريختن ممن و بي‌صبري او در بلا

بنگر اندر نخودي در ديگ چون
مي‌جهد بالا چو شد ز آتش زبون
هر زمان نخود بر آيد وقت جوش
بر سر ديگ و برآرد صد خروش
كه چرا آتش به من در مي‌زني
چون خريدي چون نگونم مي‌كني
مي‌زند كفليز كدبانو كه ني
خوش بجوش و بر مجه ز آتش‌كني
زان نجوشانم كه مكروه مني
بلك تا گيري تو ذوق و چاشني
تا غذي گردي بياميزي بجان
بهرخواري نيستت اين امتحان
آب مي‌خوردي به بستان سبز و تر
بهراين آتش بدست آن آب خور
رحمتش سابق بدست از قهر زان
تا ز رحمت گردد اهل امتحان
رحمتش بر قهر از آن سابق شدست
تا كه سرمايهٔ وجود آيد بدست
زانك بي‌لذت نرويد لحم و پوست
چون نرويد چه گدازد عشق دوست
زان تقاضا گر بيايد قهرها
تا كني ايثار آن سرمايه را
باز لطف آيد براي عذر او
كه بكردي غسل و بر جستي ز جو
گويد اي نخود چريدي در بهار
رنج مهمان تو شد نيكوش دار
تا كه مهمان باز گردد شكر ساز
پيش شه گويد ز ايثار تو باز
تا به جاي نعمتت منعم رسد
جمله نعمتها برد بر تو حسد
من خليلم تو پسر پيش بچك
سر بنه اني اراني اذبحك
سر به پيش قهر نه دل بر قرار
تا ببرم حلقت اسمعيل‌وار
سر ببرم ليك اين سر آن سريست
كز بريده گشتن و مردن بريست
ليك مقصود ازل تسليم تست
اي مسلمان بايدت تسليم جست
اي نخود مي‌جوش اندر ابتلا
تا نه هستي و نه خود ماند ترا
اندر آن بستان اگر خنديده‌اي
تو گل بستان جان و ديده‌اي
گر جدا از باغ آب و گل شدي
لقمه گشتي اندر احيا آمدي
شو غذي و قوت و انديشه‌ها
شير بودي شير شو در بيشه‌ها
از صفاتش رسته‌اي والله نخست
در صفاتش باز رو چالاك و چست
ز ابر و خورشيد و ز گردون آمدي
پس شدي اوصاف و گردون بر شدي
آمدي در صورت باران و تاب
مي‌روي اندر صفات مستطاب
جزو شيد و ابر و انجمها بدي
نفس و فعل و قول و فكرتها شدي
هستي حيوان شد از مرگ نبات
راست آمد اقتلوني يا ثقات
چون چنين برديست ما را بعد مات
راست آمد ان في قتلي حيات
فعل و قول و صدق شد قوت ملك
تا بدين معراج شد سوي فلك
آنچنان كان طعمه شد قوت بشر
از جمادي بر شد و شد جانور
اين سخن را ترجمهٔ پهناوري
گفته آيد در مقام ديگري
كاروان دايم ز گردون مي‌رسد
تا تجارت مي‌كند وا مي‌رود
پس برو شيرين و خوش با اختيار
نه بتلخي و كراهت دزدوار
زان حديث تلخ مي‌گويم ترا
تا ز تلخيها فرو شويم ترا
ز آب سرد انگور افسرده رهد
سردي و افسردگي بيرون نهد
تو ز تلخي چونك دل پر خون شوي
پس ز تلخيها همه بيرون روي