بخش ۵۴ - تفسير يا ايها المزمل

خواند مزمل نبي را زين سبب
كه برون آ از گليم اي بوالهرب
سر مكش اندر گليم و رو مپوش
كه جهان جسميست سرگردان تو هوش
هين مشو پنهان ز ننگ مدعي
كه تو داري شمع وحي شعشعي
هين قم الليل كه شمعي اي همام
شمع اندر شب بود اندر قيام
بي‌فروغت روز روشن هم شبست
بي‌پناهت شير اسير ارنبست
باش كشتيبان درين بحر صفا
كه تو نوح ثانيي اي مصطفي
ره شناسي مي‌ببايد با لباب
هر رهي را خاصه اندر راه آب
خيز بنگر كاروان ره‌زده
هر طرف غوليست كشتيبان شده
خضر وقتي غوث هر كشتي توي
هم‌چو روح‌الله مكن تنها روي
پيش اين جمعي چو شمع آسمان
انقطاع و خلوت آري را بمان
وقت خلوت نيست اندر جمع آي
اي هدي چون كوه قاف و تو هماي
بدر بر صدر فلك شد شب روان
سير را نگذارد از بانگ سگان
طاعنان هم‌چون سگان بر بدر تو
بانگ مي‌دارند سوي صدر تو
اين سگان كرند از امر انصتوا
از سفه و عوع كنان بر بدر تو
هين بمگذار اي شفا رنجور را
تو ز خشم كر عصاي كور را
نه تو گفتي قايد اعمي به راه
صد ثواب و اجر يابد از اله
هر كه او چل گام كوري را كشد
گشت آمرزيده و يابد رشد
پس بكش تو زين جهان بي‌قرار
جوق كوران را قطار اندر قطار
كار هادي اين بود تو هاديي
ماتم آخر زمان را شاديي
هين روان كن اي امام المتقين
اين خيال‌انديشگان را تا يقين
هر كه در مكر تو دارد دل گرو
گردنش را من زنم تو شاد رو
بر سر كوريش كوريها نهم
او شكر پندارد و زهرش دهم
عقلها از نور من افروختند
مكرها از مكر من آموختند
چيست خود آلاجق آن تركمان
پيش پاي نره پيلان جهان
آن چراغ او به پيش صرصرم
خود چه باشد اي مهين پيغامبرم
خيز در دم تو بصور سهمناك
تا هزاران مرده بر رويد ز خاك
چون تو اسرافيل وقتي راست‌خيز
رستخيزي ساز پيش از رستخيز
هر كه گويد كو قيامت اي صنم
خويش بنما كه قيامت نك منم
در نگر اي سايل محنت‌زده
زين قيامت صد جهان افزون شده
ور نباشد اهل اين ذكر و قنوت
پس جواب الاحمق اي سلطان سكوت
ز آسمان حق سكوت آيد جواب
چون بود جانا دعا نامستجاب
اي دريغا وقت خرمنگاه شد
ليك روز از بخت ما بيگاه شد
وقت تنگست و فراخي اين كلام
تنگ مي‌آيد برو عمر دوام
نيزه‌بازي اندرين كوه‌هاي تنگ
نيزه‌بازان را همي آرد به تنگ
وقت تنگ و خاطر و فهم عوام
تنگ‌تر صد ره ز وقت است اي غلام
چون جواب احمق آمد خامشي
اين درازي در سخن چون مي‌كشي
از كمال رحمت و موج كرم
مي‌دهد هر شوره را باران و نم