بخش ۲۲ - تفاوت عقول در اصل فطرت خلاف معتزله

اين تفاوت عقلها را نيك دان
در مراتب از زمين تا آسمان
هست عقلي هم‌چو قرص آفتاب
هست عقلي كمتر از زهره و شهاب
هست عقلي چون چراغي سرخوشي
هست عقلي چون ستارهٔ آتشي
زانك ابر از پيش آن چون وا جهد
نور يزدان‌بين خردها بر دهد
عقل جزوي عقل را بدنام كرد
كام دنيا مرد را بي‌كام كرد
آن ز صيدي حسن صيادي بديد
وين ز صيادي غم صيدي كشيد
آن ز خدمت ناز مخدومي بيافت
وآن ز مخدومي ز راه عز بتافت
آن ز فرعوني اسير آب شد
وز اسيري سبط صد سهراب شد
لعب معكوسست و فرزين‌بند سخت
حيله كم كن كار اقبالست و بخت
بر حيال و حيله كم تن تار را
كه غني ره كم دهد مكار را
مكر كن در راه نيكو خدمتي
تا نبوت يابي اندر امتي
مكر كن تا وا رهي از مكر خود
مكر كن تا فرد گردي از جسد
مكر كن تا كمترين بنده شوي
در كمي رفتي خداونده شوي
روبهي و خدمت اي گرگ كهن
هيچ بر قصد خداوندي مكن
ليك چون پروانه در آتش بتاز
كيسه‌اي زان بر مدوز و پاك باز
زور را بگذار و زاري را بگير
رحم سوي زاري آيد اي فقير
زاري مضطر تشنه معنويست
زاري سرد دروغ آن غويست
گريهٔ اخوان يوسف حيلتست
كه درونشان پر ز رشك و علتست