بخش ۱۳۷ - باز جواب گفتن آن كافر جبري آن سني را

كافر جبري جواب آغاز كرد
كه از آن حيران شد آن منطيق مرد
ليك گر من آن جوابات و سؤال
جمله را گويم بمانم زين مقال
زان مهم‌تر گفتنيها هستمان
كه بدان فهم تو به يابد نشان
اندكي گفتيم زان بحث اي عتل
ز اندكي پيدا بود قانون كل
هم‌چنين بحثست تا حشر بشر
در ميان جبري و اهل قدر
گر فرو ماندي ز دفع خصم خويش
مذهب ايشان بر افتادي ز پيش
چون برون‌شوشان نبودي در جواب
پس رميدندي از آن راه تباب
چونك مقضي بد دوام آن روش
مي‌دهدشان از دلايل پرورش
تا نگردد ملزم از اشكال خصم
تا بود محجوب از اقبال خصم
تا كه اين هفتاد و دو ملت مدام
در جهان ماند الي يوم القيام
چون جهان ظلمتست و غيب اين
از براي سايه مي‌بايد زمين
تا قيامت ماند اين هفتاد و دو
كم نيايد مبتدع را گفت و گو
عزت مخزن بود اندر بها
كه برو بسيار باشد قفلها
عزت مقصد بود اي ممتحن
پيچ پيچ راه و عقبه و راه‌زن
عزت كعبه بود و آن ناديه
ره‌زني اعراب و طول باديه
هر روش هر ره كه آن محمود نيست
عقبه‌اي و مانعي و ره‌زنيست
اين روش خصم و حقود آن شده
تا مقلد در دو ره حيران شده
صدق هر دو ضد بيند در روش
هر فريقي در ره خود خوش منش
گر جوابش نيست مي‌بندد ستيز
بر همان دم تا به روز رستخيز
كه مهان ما بدانند اين جواب
گرچه از ما شد نهان وجه صواب
پوزبند وسوسه عشقست و بس
ورنه كي وسواس را بستست كس
عاشقي شو شاهدي خوبي بجو
صيد مرغابي همي‌كن جو بجو
كي بري زان آب كان آبت برد
كي كني زان فهم فهمت را خورد
غير اين معقولها معقولها
يابي اندر عشق با فر و بها
غير اين عقل تو حق را عقلهاست
كه بدان تدبير اسباب سماست
كه بدين عقل آوري ارزاق را
زان دگر مفرش كني اطباق را
چون ببازي عقل در عشق صمد
عشر امثالت دهد يا هفت‌صد
آن زنان چون عقلها درباختند
بر رواق عشق يوسف تاختند
عقلشان يك‌دم ستد ساقي عمر
سير گشتند از خرد باقي مرد
اصل صد يوسف جمال ذوالجلال
اي كم از زن شو فداي آن جمال
عشق برد بحث را اي جان و بس
كو ز گفت و گو شود فرياد رس
حيرتي آيد ز عشق آن نطق را
زهره نبود كه كند او ماجرا
كه بترسد گر جوابي وا دهد
گوهري از لنج او بيرون فتد
لب ببندد سخت او از خير و شر
تا نبايد كز دهان افتد گهر
هم‌چنانك گفت آن يار رسول
چون نبي بر خواندي بر ما فصول
آن رسول مجتبي وقت نثار
خواستي از ما حضور و صد وقار
آنچنان كه بر سرت مرغي بود
كز فواتش جان تو لرزان شود
پس نياري هيچ جنبيدن ز جا
تا نگيرد مرغ خوب تو هوا
دم نياري زد ببندي سرفه را
تا نبايد كه بپرد آن هما
ور كست شيرين بگويد يا ترش
بر لب انگشتي نهي يعني خمش
حيرت آن مرغست خاموشت كند
بر نهد سرديگ و پر جوشت كند