بخش ۱۵۳ - تفسير اين آيت كه و ان الدار الاخرة لهي الحيوان لوكانوا يعلمون

آن جهان چون ذره ذره زنده‌اند
نكته‌دانند و سخن گوينده‌اند
در جهان مرده‌شان آرام نيست
كين علف جز لايق انعام نيست
هر كه را گلشن بود بزم و وطن
كي خورد او باده اندر گولخن
جاي روح پاك عليين بود
كرم باشد كش وطن سرگين بود
بهر مخمور خدا جام طهور
بهر اين مرغان كور اين آب شور
هر كه عدل عمرش ننمود دست
پيش او حجاج خوني عادلست
دختران را لعبت مرده دهند
كه ز لعب زندگان بي‌آگهند
چون ندارند از فتوت زور و دست
كودكان را تيغ چوبين بهترست
كافران قانع بنقش انبيا
كه نگاريده‌ست اندر ديرها
زان مهان ما را چو دور روشنيست
هيچ‌مان پرواي نقش سايه نيست
اين يكي نقشش نشسته در جهان
وآن دگر نقشش چو مه در آسمان
اين دهانش نكته‌گويان با جليس
و آن دگر با حق به گفتار و انيس
گوش ظاهر اين سخن را ضبط كن
گوش جانش جاذب اسرار كن
چشم ظاهر ضابط حليهٔ بشر
چشم سر حيران مازاغ البصر
پاي ظاهر در صف مسجد صواف
پاي معني فوق گردون در طواف
جزو جزوش را تو بشمر هم‌چنين
اين درون وقت و آن بيرون حين
اين كه در وقتست باشد تا اجل
وان دگر يار ابد قرن ازل
هست يك نامش ولي الدولتين
هست يك نعتش امام القبلتين
خلوت و چله برو لازم نماند
هيچ غيمي مر ورا غايم نماند
قرص خورشيدست خلوت‌خانه‌اش
كي حجاب آرد شب بيگانه‌اش
علت و پرهيز شد بحران نماند
كفر او ايمان شد و كفران نماند
چون الف از استقامت شد به پيش
او ندارد هيچ از اوصاف خويش
گشت فرد از كسوهٔ خوهاي خويش
شد برهنه جان به جان‌افزاي خويش
چون برهنه رفت پيش شاه فرد
شاهش از اوصاف قدسي جامه كرد
خلعتي پوشيد از اوصاف شاه
بر پريد از چاه بر ايوان جاه
اين چنين باشد چو دردي صاف گشت
از بن طشت آمد او بالاي طشت
در بن طشت از چه بود او دردناك
شومي آميزش اجزاي خاك
يار ناخوش پر و بالش بسته بود
ورنه او در اصل بس برجسته بود
چون عتاب اهبطوا انگيختند
هم‌چو هاروتش نگون آويختند
بود هاروت از ملاك آسمان
از عتابي شد معلق هم‌چنان
سرنگون زان شد كه از سر دور ماند
خويش را سر ساخت و تنها پيش راند
آن سپد خود را چو پر از آب ديد
كر استغنا و از دريا بريد
بر جگر آبش يكي قطره نماند
بحر رحمت كرد و او را باز خواند
رحمتي بي‌علتي بي‌خدمتي
آيد از دريا مبارك ساعتي
الله الله گرد دريابار گرد
گرچه باشند اهل دريابار زرد
تا كه آيد لطف بخشايش‌گري
سرخ گردد روي زرد از گوهري
زردي رو بهترين رنگهاست
زانك اندر انتظار آن لقاست
ليك سرخي بر رخي كه آن لامعست
بهر آن آمد كه جانش قانعست
كه طمع لاغر كند زرد و ذليل
نيست او از علت ابدان عليل
چون ببيند روي زرد بي‌سقم
خيره گردد عقل جالينوس هم
چون طمع بستي تو در انوار هو
مصطفي گويد كه ذلت نفسه
نور بي‌سايه لطيف و عالي است
آن مشبك سايهٔ غربالي است
عاشقان عريان همي‌خواهند تن
پيش عنينان چه جامه چه بدن
روزه‌داران را بود آن نان و خوان
خرمگس را چه ابا چه ديگدان