حكايت در آزمودن پادشاه يمن حاتم را به آزاد مردي

ندانم كه گفت اين حكايت به من
كه بوده‌ست فرماندهي در يمن
ز نام آوران گوي دولت ربود
كه در گنج بخشي نظيرش نبود
توان گفت او را سحاب كرم
كه دستش چو باران فشاندي درم
كسي نام حاتم نبردي برش
كه سودا نرفتي از او بر سرش
كه چند از مقالات آن باد سنج
كه نه ملك دارد نه فرمان نه گنج
شنيدم كه جشني ملوكانه ساخت
چو چنگ اندر آن بزم خلقي نواخت
در ذكر حاتم كسي باز كرد
دگر كس ثنا كردن آغاز كرد
حسد مرد را بر سر كينه داشت
يكي را به خون خوردنش بر گماشت
كه تا هست حاتم در ايام من
نخواهد به نيكي شدن نام من
بلا جوي راه بني طي گرفت
به كشتن جوانمرد را پي گرفت
جواني به ره پيشباز آمدش
كز او بوي انسي فراز آمدش
نكو روي و دانا و شيرين زبان
بر خويش برد آن شبش ميهمان
كرم كرد و غم خورد و پوزش نمود
بد انديش را دل به نيكي ربود
نهادش سحر بوسه بر دست و پاي
كه نزديك ما چند روزي بپاي
بگفتا نيارم شد اين جا مقيم
كه در پيش دارم مهمي عظيم
بگفت ار نهي با من اندر ميان
چو ياران يكدل بكوشم به جان
به من دار گفت، اي جوانمرد، گوش
كه دانم جوانمرد را پرده پوش
در اين بوم حاتم شناسي مگر
كه فرخنده راي است و نيكو سير؟
سرش پادشاه يمن خواسته‌ست
ندانم چه كين در ميان خاسته‌ست!
گرم ره نمايي بدان جا كه اوست
همين چشم دارم ز لطف تو دوست
بخنديد برنا كه حاتم منم
سر اينك جدا كن به تيغ از تنم
نبايد كه چون صبح گردد سفيد
گزندت رسد يا شوي نااميد
چو حاتم به آزادگي سر نهاد
جوان را برآمد خروش از نهاد
به خاك اندر افتاد و بر پاي جست
گهش خاك بوسيد و گه پاي و دست
بينداخت شمشير و تركش نهاد
چو بيچارگان دست بر كش نهاد
كه گر من گلي بر وجودت زنم
به نزديك مردان نه مردم، زنم
دو چشمش ببوسيد و در بر گرفت
وزان جا طريق يمن بر گرفت
ملك در ميان دو ابروي مرد
بدانست حالي كه كاري نكرد
بگفتا بيا تا چه داري خبر
چرا سر نبستي به فتراك بر؟
مگر بر تو نام‌آوري حمله كرد
نياوردي از ضعف تاب نبرد؟
جوانمرد شاطر زمين بوسه داد
ملك را ثنا گفت و تمكين نهاد
كه دريافتم حاتم نامجوي
هنرمند و خوش منظر و خوبروي
جوانمرد و صاحب خرد ديدمش
به مردانگي فوق خود ديدمش
مرا بار لطفش دو تا كرد پشت
به شمشير احسان و فضلم بكشت
بگفت آنچه ديد از كرمهاي وي
شهنشه ثنا گفت بر آل طي
فرستاده را داد مهري درم
كه مهرست بر نام حاتم كرم
مر او را سزد گر گواهي دهند
كه معني و آوازه‌اش همرهند