بخش ۵ - در اندازه هر كاري نگهداشتن

چو فياض دريا درآمد به موج
ز كام صدف در درآرد به اوج
از آن ابر كاتش در آب افكند
زمين سايه بر آفتاب افكند
دگر باره دولت درآمد به كار
دل دولتي با سخن گشت بار
فرو رفت شب روز روشن رسيد
شباهنگ را صبح صادق دميد
دگر باره بختم سبك خيز شد
نشاط دلم بر سخن تيز شد
چو دولت دهد بر گشايش كليد
ز سنگ سيه گوهر آيد پديد
همه روز را روزگارست نام
يكي روزدانه‌ست و يك‌روز دام
چو فرمان ده نقش پرگار كن
به فرمان من كرد ملك سخن
برانداختي كردم از راي چست
كه اين مملكت بر كه آيد درست
در اين شهر كاقبال ياري كند
كه باشد كه او شهرياري كند
خرد گفت كه آنكس بود شهريار
كه باشد پسنديده در هر ديار
به داد و دهش چيره بازو بود
جهان بخش بي هم ترازو بود
به مور آن دهد كو بود مورخوار
دهد پيل را طعمهٔ پيل‌وار
نه چون خام كاري كه مستي كند
به خامه زدن خام دستي كند
رهاورد موري فرستد به پيل
دهد پشه را راتب جبرئيل
همه كار شاهان شوريده آب
از اندازه نشناختن شد خراب
كه يك ره سر از نيره نشناختند
به مستي كلاهي برانداختند
بزرگ اندك و خرد بسيار برد
شكوه بزرگان ازين گشت خرد
سخائي كه بي‌دانش آيد به جوش
ز طبل دريده برآرد خروش
مراتب نگهدار تا وقت كار
شمردن تواني يكي از هزار
كم و بيش كالا چنان برمسنج
كه حمال هر ساعت آيد به رنج
مكش بر كهن شاخ نو خيز را
كز اين كشت شيرويه پرويز را
مزن اره بر سالخورده درخت
كه ضحاك ازين گشت بي‌تاج و تخت
جهاندار چون ابر و چون آفتاب
به اندازه بخشد هم آتش هم آب
به دريا رسد در فشاند ز دست
كند گردهٔ كوه را لعل بست
به هرجا كه رايت برآرد بلند
سر كيسه را بر گشايد ز بند
به حمدالله اين شاه بسيار هوش
كه نازش خرست و نوازش فروش
زبر سختن كوه تا برك گاه
شناسد همه چيز را پايگاه
به اندازهٔ هر كه را مايه‌اي
دها و دهش را دهد پايه‌اي
از آن شد براو آفرين جاي گير
كه در آفرينش ندارد نظير
ز من هر كس اين نامه را باز جست
به عنوان او نامه آمد درست
جز او هر كه را ديدم از خسروان
نديدم در او جاي خلوت روان
سري ديدم از مغز پرداخته
بسي سر به ناپاكي انداخته
دري پر ز دعوي و خواني تهي
همه لاغريهاي بي فربهي
همه صيرفي طبع بازارگان
جگرخوارهٔ جامگي خوارگان
همين رشته را ديدم از لعل پر
ضميري چو دريا و لفظي چو در
خريداري الحق چنين ارجمند
سخنهاي من چون نباشد بلند