بخش ۳۴ - بيت اللحم

پس از بيت المقدس زيارت ابراهيم خليل الرحمن عليه الصلوة و السلام عزم كردم. چهارشنبه غره ذي القعده سنه ثمان و ثلثين و اربعمائه. و از بيت المقدس تا آن جا كه آن مشهد است شش فرسنگ است و راه سوي جنوب مي‌رود. و بر راه ديه هاي بسيار است و زرع و قاغ بسيار است و درختان بي آب از انگور و انجير و زيتون و سماق خودروي نهايت ندارد. به دو فرسنگي شهر چهار ديه است و آن جا چشمه اي است و باغ و بساتين بسيار و آن را فراديس گويند خوشي و موضع را. و به يك فرسنگي شهر بيت المقدس ترسايان را جايي است كه آن را عظيم بزرگ مي‌دارند و هميشه قومي آن جا مجاور باشند و زايران بسيار رسند و آن را بيت اللحم گويند. و ترسايا ن آن جا قربان كنند و از روم آن جا بسيار آيند، و من آنروز كه از شهر بيامدم شب آن جا بودم.
صفت خليل صلوات الله عليه. اهل شام و بيت المقدس اين مشهد را خليل گويند و نام ديه نگويند، نام آن ديه مطلون است و بر اين مشهد وقف است با بسيار ديه هاي ديگر. و دبين ديه چشمه اي است كه از سنگ بيرون مي‌آيد آبكي اندك، و راهي دور جوي بريده و آن را نزديك ديه بيرون آورده، و از بيرون ديه حوضي ساخته‌اند سرپوشيده. آن آب را در آن حوض همي گيرند تا تلف نشود تا مردم ديه و زايران را كفاف باشد. مشهد بر كنار ديه است از سوي جنوب و آن جا جنوب مشرقي باشد. مشهد چهار ديواري است از سنگ تراشيده ساخته و بالاي آن هشتاد ارش در پهناي چهل ارش، ارتفاع ديوار بيست ارش، سر ديوار دو ارش ثخانت دارد و محراب و مقصوره كرده است از پهناي اين عمارت و در مقصوره محراب هاي نيكو ساخته اند، و دو گور در مقصوره نهاده است چنان كه سرهاي ايشان از سوي قبله است و هر دو گور به سنگ هاي تراشيده به بالاي مردي برآورده‌اند آن كه دست راست است قبر اسحق بن ابراهيم است و ديگر از آن زن اوست عليه السلام، ميان هر دو گور مقدار ده ارش باشد، و در اين مشهد زمين و ديوار را به فرش هاي قيمتي و حصيرهاي مغربي آراسته چنان كه از ديبا نيكوتر بود و مصلي نمازي حصير ديدم آن جا كه گفتند امير الجيوش كه بنده سلطان مصر است فرستاده است، گفند آن مصلي در مصر به سي دينار زر مغربي خريده‌اند كه اگر آن مقدار ديباي رومي بودي بدان بها نيرزيدي و مثل آن هيچ جايي نديدم.
 چون از مقصوره بيرون روند به ميان ساحت مضد دو خانه است هر دو مقابل قبله، آنچه بر دست راست است اندر آن قبر ابراهيم خليل صلوات الله عليه است و آن خانه اي بزرگ است، و در اندرون آن خانه اي ديگر است كه گرد او برنتواند گشت، و چهار دريچه دارد كه زايران گرد خانه مي‌نگرند و از هر دريچه قبر را مي‌بينند. و خانه را زمين و ديوار در فرش هاي ديبا گرفته است و گوري از سنگ برآورده به مقدار سه گز و قنديل‌ها و چراغدان‌ها نقره گين بسيار آويخته، و آن خانه ديگر كه بر دست چپ قبله است اندر آن گور ساره است كه زن ابراهيم عليه السلام بود و ميان هر دو خانه رهگذري كه در هر دو خانه در آن رهگذر است چون دهليزي و آن جا نيز قناديل و مسرجه هاي بسيار آويخته و چون از اين هر دو خانه بگذرند دو گورخانه ديگر است نزديك هم، بر دست راست قبر يعقوب پيغمبر عليه السلام است و از دست چپ گورخانه زن يعقوب است. و بعد از آن خانه هاست كه ضيافت خانه هاي ابراهيم صلوات الله عليه بوده است، و دراين مشهد شش گور است. و از اين چار ديوار بيرون نشيبي است و از آن جا گور يوسف بن يعقوب عليه السلام است، گنبدي نيكو ساخته‌اند و گوري سنگين كرده و بر آن جانب كه صحراست ميان گنبد يوسف عليه السلام و اين مشهد مقبره اي عظيم كرده‌اند و از بسياري جاها مرده را بدان جا آورده‌اند و دفن كرده اند.
و بربام مقصوره كه در مشهد است حجره‌ها ساخته‌اند مهمانان را كه آن جا رسند و آن را اوقاف بسيار باشد از ديه‌ها و مستغلات در بيت المقدس و آن جا اغلب جو باشد و گندم اندك باشد و زيتون بسيار باشد، مهمانان و مسافران و زايران را نان و زيتون دهند، آن جا مدارها بسيار است كه به استر و گاو همه روز آرد كنند، و كنيزكان باشند كه همه روز نان پزند و نان هاي ايشان هر يكي يك من باشد، هر كه آن جا رسد او را هر روز يك گرده نان و كاسه اي عدس به زيت پخته دهند و مويز نيز دهند و اين عادت از روزگار خليل الرحمن عليه السلام تا اين ساعت برقاعده مانده و روزي باشدكه پانصد كس آن جا برسند و همه را آن ضيافت مهيا باشد.
گويند اول اين مشهد را در نساخته بودند و هيچ كس در نتوانستي رفتي الا از ايوان از بيرون زيارت كردندي. چون مهدي به ملك مصر بنشست فرمود تا آن را در بگشادند و آلت هاي بسيار بنهادند و فرش و طرح و عمارت بسيار كردند، و در مشهد بر ميان ديوار شمالي است چنان كه از زمين به چهار گز بالاست و از هر دو جانب درجات سنگين ساخته‌اند كه به يك جانب بر روند و به ديگر جانب فرو روند و دري آهنين كوچك بر آن جا نشانده است.