قصيده شماره ۷۶

كسي كز راز اين دولاب پيروزه خبر دارد
به خواب و خور چو خر عمر عزيز خويش نگذارد
جز آن نادان كه ننگ جهل زير پي سپر كردش
كسي خود را به كام اژدهاي مست نسپارد
خردمندا، چه مشغولي بدين انبار بي‌حاصل؟
كه اين انبارت از كشكين چو از حلوا بينبارد
توي بر خواب و خور فتنه همانا خود نه‌اي آگه
كه مر پهلوت را گيتي به خواب و خور همي خارد
نه‌اي اي خاك‌خوار آگه كه هركه‌ش خاك‌خور باشد
سرانجام ارچه دير است اين قوي خاكش بيوبارد
فلك مر خاك را، اي خاك خور، در ميوه و دانه
ز بهر تو به شور و چرب و شيرين مي بياچارد
نمي‌بيني كز آن آچار اگر خاكي تهي ماند
تو را، اي خاك خوار، آن خاك بي‌آچار نگوارد؟
تو را زهر است خاك و دشمني داري به معده در
كه گر خاكش دهي ور ني همي كارت به جان آرد
اگر فرمان او كردي و خوردي خاك شد خامش
و گر نه همچنان دايم به معده در همي ژارد
به دانهٔ گندم اندر چيست كو مر خاك و سرگين را
چنان كرده‌است كورا كس همي زين دو نپندارد؟
چگونه بي‌سر و دندان و حلق و معده آن دانه
همي خاكي خورد همواره كآب او را بياغارد
كسي كاين پر عجايب صنع و قدرت را نمي‌بيند
سزد گر مرد بينا جز كه نابيناش نشمارد
به دانه تخمها در پيشكارانند مردم را
كه هر يك زان يكي كار و يكي پيشهٔ دگر دارد
چو در هر دانه‌اي دانا يكي صانع همي بيند
خداي خويش اينها را نه پندارد نه انگارد
ور اندر يافتن مر پيشكاران را چو درماند
بر آن كو برتر از عقل است خيره وهم بگمارد
كسي شكر خداوندي كه او را بنده‌اي بخشد
كه او از خاك خرما كرد داند خود بچه گزارد؟
تو را در دانهٔ خرماست، اي بينا دل، اين بنده
كه او بر سرت هر سالي همي خرما فرو بارد
كسي كز كردگار خويش از اين سان قيمتي بايد
سزد گر در دو ديدهٔ خويش تخم شكر او كارد
از آن پس كه‌ت نكوئي‌ها فراوان داد بي‌طاعت
گر او را تو بيازاري تو را بي‌شك بيازارد
خردمندي كه نعمت خورد شكر آنش بايد كرد
ازيرا كز سبوي سر كه جز سركه نياغارد
نشانهٔ بندگي شكر است، هرگز مردم دانا
به نسپاسي ز حد بندگي اندر نياجارد
مينديش و مينگار، اي پسر، جز خير و پند ايرا
كه دل جز خير ننديشد قلم جز پند ننگارد
ز دانا جوي پند ايرا كه آب پند خوش يابي
چو دانا خوشهٔ دل را به دست عقل بفشارد
اگرت اندوه دين است، اي برادر، شعر حجت خوان
كه شعر زهد او از جانت اين اندوه بگسارد
تو اي كشتهٔ جهالت سوي او شو تا شوي زنده
كه از جهل تو حجت سوي تو آمد نمي‌يارد