قصيده شماره ۷۸

آمد بهار و نوبت صحرا شد
وين سال خورده گيتي برنا شد
آب چو نيل بركه‌ش ميگون شد
صحراي سيمگونش خضرا شد
وان باد چون درفش دي و بهمن
خوش چون بخار عود مطرا شد
بيچاره مشك بيد شده عريان
با گوشوار و قرطهٔ ديبا شد
رخسار دشت‌ها همه تازه شد
چشم شكوفه‌ها همه بينا شد
بينا و زنده گشت زمين زيرا
باد صبا فسون مسيحا شد
بستان ز نو شكوفه چوگردون شد
تا نسترن به سان ثريا شد
گر نيست ابر معجزهٔ يوسف
صحرا چرا چو روي زليخا شد
بشكفت لاله چون رخ معشوقان
نرگس به سان ديدهٔ شيدا شد
از برف نو بنفشه گر ايمن گشت
ايدون چرا چو جامهٔ ترسا شد
تيره شد آب و گشت هوا روشن
شد گنگ زاغ و بلبل گويا شد
بستان بهشت‌وار شد و لاله
رخشان به سان عارض حورا شد
چون هندوان به پيش گل و بلبل
زاغ سياه بنده و مولا شد
وان گلبن چو گنبد سيمينش
آراسته چو قبهٔ مينا شد
چون عمروعاص پيش علي دي مه
پيش بهار عاجر و رسوا شد
معزول گشت زاغ چنين زيرا
چون دشمن نبيرهٔ زهرا شد
كفر و نفاق از وي چو عباسي
بر جامهٔ سياهش پيدا شد
خورشيد فاطمي شد و باقوت
برگشت و از نشيب به بالا شد
تا نور او چو خنجر حيدر شد
گلبن قوي چو دلدل شهبا شد
خورشيد چون به معدن عدل آمد
با فصل زمهرير معادا شد
افزون گرفت روز چو دين و شب
ناقص چو كفر و تيره چو سودا شد
اهل نفاق گشت شب تيره
رخشنده روز از اهل تولا شد
گيتي به سان خاطر بي‌غفلت
پرنور و نفع و خير ازيرا شد
چون بود تيره همچو دل جاهل
واكنون چرا چوخاطر دانا شد؟
زيرا كه سيد همه سياره
اندر حمل به عدل توانا شد
عدل است اصل خير كه نوشروان
اندر جهان به عدل مسما شد
بنگر كز اعتدال چو سر برزد
با خور چه چند چيز هويدا شد
بنگر كه اين غريژن پوسيده
ياقوت سرخ و عنبر سارا شد
علم است و عدل نيكي و رسته گشت
آنكو بدين دو معني گويا شد
داد خرد بده كه جهان ايدون
از بهر عقل و عدل مهيا شد
زيبا به علم شو كه نه زيباست
آن كس كه او به دنيا زيبا شد
او را مجوي و علم طلب زيرا
بس كس كه او فريفته به آوا شد
غره مشو بدان كه كسي گويد
بهمان فقيه بلخ و بخارا شد
زيرا كه علم ديني پنهان شد
چون كار دين و علم به غوغا شد
مپذير قول جاهل تقليدي
گرچه به‌نام شهرهٔ دنيا شد
چون و چرا بجوي كه بر جاهل
گيتي چو حلقه تنگ از اينجا شد
با خصم گوي علم كه بي‌خصمي
علمي نه پاك شد نه مصفا شد
زيرا كه سرخ روي برون آمد
هر كو به پيش حاكم تنها شد
خوي مهان بگير و تواضع كن
آن را كه او به دانش والا شد
كز قعر چاه تا به كران رايش
ايدون به چرخ بر به مدارا شد
خاك سيه به‌طاعت خرمابن
بنگر چگونه خوش خوش خرما شد
دانش گزين و صبر طلب زيرا
دارا به صبر و دانش دارا شد
خوي كرام گير كه حري را
خوي كريم مقطع و مبدا شد