قصيده شماره ۷۸ - در مدح مختارالدوله العليه ميرزامحمد كججي گفته

به شاه شه نشان تا باشد ارزاني جهانباني
به آن دستور عاليشان وزارت باد ارزاني
وزارت با چه با شاهانه اقبالي كه در دوران
مهم آصفي را بگذراند از سليماني
اگر اين آصفي مي‌بود اين بر خيارا هم
سليمان آصفي مي‌كرد او را بلكه درباني
چراغ چشم بينش آفتاب سرمدي پرتو
طراز آفرينش نسخهٔ الطاف رباني
سمي شاه ايوان رسالت آيت رحمت
محمد محرم خلوت سراي خاص سبحاني
نوشتي آصف بن برخيا را دور بعد از وي
به قدرشان بدي گر در مناصب اول و ثاني
گه تسخير عالم در بنان فايض الفتحش
ز صد شمشيرراني كم مدان يك خامه جنباني
چنان افكند عهدش طرح جمعيت كه مي‌ترسم
ز زلف مشگمويان هم برد بيرون پريشاني
هنوز از كنه ذاتش نيست و هم آگاه و مي‌گويد
كه اكثر گشته صرف خلقت او صنع يزداني
ز دستش فيض زرباريست پيدا چون علامتها
كه از باريدن باران بود در ابر باراني
تقاضا مي‌كند دور ابد پيوند دورانش
كه چون ذات خدا باقي بماند عالم فاني
چو دولت را بر او بود اعتماد كل به اين نسبت
ز القاب اعتمادالدولتش حق داشت ارزاني
قصير و ناقص و كوته خيالست و زبون فكرت
براي فهم انسانيت وي فهم انساني
چو زر از تنگناي آستين مي‌ريزد آن يم دل
فلك را ظرف چندين نيست با اين پهن داماني
به گردون داده چندين چشم از آن رو خالق انجم
كه در نظاره‌اش يك يك به فعل آرند حيراني
اگر وقت غروب مهر تابد كوكب رايش
چو صبح از نور كسوت پوش گردد شام ظلماني
عتابش وقت گرمي با هوا گر يابد آميزش
ز خاك آتش بروياند مطرهاي زمستاني
بوي زان پيشتر دولت قوي دستست در بيعت
كه گردد گرد دستش آستين سست پيماني
ايا فرمان ده يكتا و يا دستور بي‌همتا
كه دولت را به جمعيت سوار فرد ميداني
وزيري چون تو مي‌بايد كز استيلاي ذات خود
وزارت را كند تاج سر سلطاني و خاني
شوي گر مايل معماري ويرانهٔ عالم
ز ويراني برون آيند ايراني و توراني
اگر تبديل تحت و فوق عالم بگذرد در دل
زمين‌ها جمله فوقاني شوند افلاك تحتاني
به روز دولتت نازد جهان كز انبساط آمد
ز ايام دگر ممتاز چون نوروز سلطاني
حسد رخش تسلط بر ملوك نظم مي‌تازد
تو سرور چون كميت كلك را در نثر ميراني
ز طبعت بر بنان و از بنان بر خامه مي‌ريزد
گوهر چندان كه حصر آن تو خود تا حشر نتواني
فداي نقطه‌هاي رشحه كلك تو مي‌گردد
در بحري و سيم معدني و گوهر كاني
نمي‌خواهم تو را اي كعبهٔ حاجات كم دشمن
كه روز دولتت عيد است و دشمن گاو قرباني
فلك را نيست چون يارا كه گردد ميزبان تو
سگانت را به خون دشمنانت كرده مهماني
دلت بحريست آراميده اما در غضب كرده
تلاطم‌هايش سيلي كاري درياي طوفاني
ز رشگ دست زر ريز تو بر سر خاك مي‌بيزد
به غربيل مطر بيزي كه دارد ابر نيساني
تو در عالم چنان گنجيده‌اي كز معجز انشا
همان خود معني صد فصل در يك سطر گنجاني
درند از رشگ بر تن شاهدان نظم پيراهن
تو چون بر شاهد معني لباس نثر پوشاني
اشارات به نانت چرخ را دوار گرداند
اگر دوران ندارد دست ازين دولاب گرداني
پي ضبط جهان منصب دهان عالم بالا
جهانباني به رغبت مي‌دهندت گر تو بستاني
زمين گر ز آسمان لايق به شانت منبصي پرسد
به ظاهر آصفي گريد به زير لب سيلماني
سليمانيت رامعجز همين بس كز تو مي‌آيد
كه در وقت سياست خاطر موري نرنجاني
نمي‌دانم عجب از گرمي بازار تدبيرت
ببرد زمهرير اعداي خود را گر بسوزاني
تو اي باد مراد ار بگذري بر طرف خارستان
فرستد گل به شهر از بوته‌ها خار بياباني
و گر خصمت به گلزاري درآيد گل شود غنچه
كه در چشمش خلاند نوك هياتهاي پيكاني
چو ابر خوش هوا بر باغ بگذر كز سجود تو
خمد بهر هيات قوس و قزح سرو گلستاني
فلك بي‌رخصتت يك كار بي‌تابانه خواهد كرد
اگر در قتل خصمت از تو يابد دير فرماني
لباس خصم خود بينت قضا بي‌جيب مي‌دوزد
كه طوق لعنت شيطان كند آن را گريباني
براي مدحتت در كي و حسي آرزو دارم
فزون از درك سحباني زياد از حس حساني
تو را مداح جز من نيست اما مي‌كند غيرت
زجاج سرخ را خون در دل از دل ياقوت رماني
به طبع پست و نظم سست و مضمون فرومايه
ميسر نيست بر گردون زدن كوس ثناخواني
عرب تا عجم زد در ثنايت برهم آن گه شد
به سحبان العجم مشهور عالم‌گير كاشاني
تو در آفاق ممتازي و ممتاز است مدحت هم
ز ديگر مدح‌ها اي خسرو ملك سخنداني
كه از دل بر زبان نگذشته و از خامه بر نامه
ز دست به اذل ممدوح مي‌بيند زرافشاني
جهان‌دارا مرا هر ساله از نزد تو مرسومي
مقرر بود و اخذش بود هم در عين آساني
به من يك دفعه واصل گشت و بود اميد كان مبلغ
مضاعف هم شود چون دولتت در دفعه ثاني
طمع چون در شتاب افتاد پا بيرون نهاد از ره
به ديوارش نخست از لغزش پا خورد پيشاني
سزاي مرد طامع بس ز دوران پشت پا خوردن
گزيدن پشت دست ياس آنگاه از پشيماني
الا اي پادشاه محتشم آنها كه واقع شد
به من چرخ خصومت پيشه كرد از كين پنهاني
كه در وضع جهان كرد اختراعي چند گوناگون
به آئيني كه مي‌بيني به عنواني كه مي‌داني
غرض كز غبن‌هاي فاحش اي اصل كفايتها
شدند اكثر فوائد ز آفت ايام نقصاني
ولي فاحش‌ترين غبن‌ها اين بود داعي را
كه از وصلت نشد واصل به صحبت‌هاي روحاني
ولي از ذوق گوشي از اشارات عيادت پر
دو چشم اندر ره حسن خرام و دامن‌افشاني
زبان آمادهٔ عرض ثنا و مدح خوانيها
ولي از كار رفته باوجود آن خوش الحاني
كه ناگه خورد بر هم آن بساط و گرد موكبها
ز كاشان شد بهم آغوشي كحل صفاهاني
به معمار قضا فرما كنون كاندر زمان تو
بناي خانهٔ عيش مرا از نو شود باني
ثنا چون با دعا اوليست ختمش هم بر آن بهتر
خصوصا اين ثنا كز عرض حاجاتست طولاني
تفاوت تا بود با هم به قدر شان مناصب را
الا اي آفتاب آسمان مرتفع شاني
همايون منصب پر رونق بي‌انتقال تو
ز سلطاني و خاني باد افزون بل ز خاقاني