منظومهٔ حيدر بابا (به همراه ترجمه فارسي)

دانلود فايل صوتي منظومه حيدر بابا ( ۵.۲۱ مگابايت ) ( مدت 5:41 )

سلام بر حيدر بابا
حيدر بابايه سلام
۱
‫حيدربابا چو ابر شَخَد ، غُرّد آسمان‬  
 ‫حيدربابا  ايلديريملار شاخاندا‬
‫سيلابهاى تُند و خروشان شود روان‬ 
 سئللر  سولار شاققيلدييوب آخاندا‬
‫صف بسته دختران به تماشايش آن زمان‬ 
 ‫قيزلار اوْنا صف باغلييوب باخاندا‬
‫بر شوكت و تبار تو بادا سلام من‬ 
 ‫سلام اولسون شوْكتوْزه ائلوْزه !‬
‫گاهى رَوَد مگر به زبان تو نام من‬ 
 ‫منيم دا بير آديم گلسين ديلوْزه‬
۲
حيدربابا چو كبكِ تو پَرّد ز روى خاك‬ 
‫حيدربابا ، كهليك لروْن اوچاندا‬
خرگوشِ زير بوته گُريزد هراسناك‬ 
‫كوْل ديبينن دوْشان قالخوب  قاچاندا‬
‫باغت به گُل نشسته و گُل كرده جامه چاك‬ 
‫باخچالارون چيچكلنوْب  آچاندا‬
 ‫ممكن اگر شود ز منِ خسته ياد كن‬ 
‫بيزدن ده بير موْمكوْن اوْلسا ياد ائله‬
‫دلهاى غم گرفته ، بدان ياد شاد كن‬ 
‫آچيلميان اوْركلرى شاد ائله
۳
چون چارتاق را فِكنَد باد نوبهار‬
 ‫بايرام يئلى چارداخلارى ييخاندا‬
‫نوروزگُلى و قارچيچگى گردد آشكار‬ 
‫نوْروز گوْلى ، قارچيچكى چيخاندا‬
بفشارد ابر پيرهن خود به مَرغزار‬
آغ بولوتلار كؤينكلرين سيخاندا‬
از ما هر آنكه ياد كند بى گزند باد
‫بيزدن ده بير ياد ائلييه ن ساغ اوْلسون‬
‫گو : درد ما چو كوه بزرگ و بلند باد 
‫دردلريميز قوْى ديّكلسين ، داغ اوْلسون
۴
 ‫حيدربابا چو داغ كند پشتت آفتاب‬ 
 ‫حيدربابا ، گوْن دالووى داغلاسين !‬
 رخسار تو بخندد و جوشد ز چشمه آب‬
  ‫اوْزوْن گوْلسوْن ، بولاخلارون آغلاسين !‬
 يك دسته گُل ببند براى منِ خراب‬
 اوشاخلارون بير دسته گوْل باغلاسين !‬
  ‫بسپار باد را كه بيارد به كوى من‬
 يئل گلنده ، وئر گتيرسين بويانا‬
 ‫باشد كه بخت روى نمايد به سوى من‬
 بلكه منيم ياتميش بختيم اوْيانا‬
۵
حيدربابا ، هميشه سر تو بلند باد‬ 
حيدربابا ، سنوْن اوْزوْن آغ اوْلسون !‬
  ‫از باغ و چشمه دامن تو فرّه مند باد‬ 
 ‫دؤرت بير يانون بولاغ او ْلسون باغ اوْلسون !‬
 ‫از بعدِ ما وجود تو دور از گزند باد
‫بيزدن سوْرا سنوْن باشون ساغ اوْلسون !‬
 ‫دنيا همه قضا و قدر ، مرگ ومير شد
 دوْنيا قضوْ-قدر ، اؤلوْم-ايتيمدى‬
 ‫اين زال كى ز كُشتنِ فرزند سير شد ؟
 دوْنيا بوْيى اوْغولسوزدى ، يئتيمدى‬
۶
  ‫حيدربابا ، ز راه تو كج گشت راه من‬
‫حيدربابا ، يوْلوم سنن كج اوْلدى‬
 عمرم گذشت و ماند به سويت نگاه من‬
‫عؤمروْم كئچدى ، گلممه ديم ، گئج اوْلدى‬
 ديگر خبر نشد كه چه شد زادگاه من‬ 
هئچ بيلمه ديم گؤزللروْن نئج اوْلدى‬
 هيچم نظر بر اين رهِ پر پرپيچ و خم نبود‬ 
 ‫بيلمزيديم دؤنگه لر وار ، دؤنوْم وار‬
 ‫هيچم خبر زمرگ و ز هجران و غم نبود‬
 ‫ايتگين ليك وار ، آيريليق وار ، اوْلوْم وار‬
۷
  ‫بر حق مردم است جوانمرد را نظر‬ 
 ‫حيدربابا ، ايگيت اَمَك ايتيرمز‬
 ‫جاى فسوس نيست كه عمر است در گذر‬ 
‫عؤموْر كئچر ، افسوس بَرَه بيتيرمز‬
 ‫نامردْ مرد ، عمر به سر مى برد مگر !‬ 
 ‫نامرد اوْلان عؤمرى باشا يئتيرمز‬
 در مهر و در وفا ، به خدا ، جاودانه ايم‬ 
 ‫بيزد ، واللاه ، اونوتماريق سيزلرى‬
 ‫ما را حلال كن ، كه غريب آشيانه ايم‬ 
‫گؤرنمسك حلال ائدوْن بيزلرى‬
۸
  ‫ميراَژدَر آن زمان كه زند بانگِ دلنشين‬  
 ‫حيدربابا ، ميراژدر سَسلننده‬
 شور افكند به دهكده ، هنگامه در زمين‬ 
كَند ايچينه سسدن - كوْيدن دوْشنده‬
 ‫از بهر سازِ رستمِ عاشق بيا ببين‬ 
‫عاشيق رستم سازين ديللنديرنده‬
  ‫بى اختيار سوى نواها دويدنم‬ 
 ‫يادوندادى نه هؤلَسَك قاچارديم‬
 چون مرغ پرگشاده بدانجا رسيدنم‬ 
 ‫قوشلار تكين قاناد آچيب اوچارديم‬
۹
 ‫در سرزمينِ شنگل آوا ، سيبِ عاشقان‬  
‫شنگيل آوا يوردى ، عاشيق آلماسى‬
 رفتن بدان بهشت و شدن ميهمانِ آن‬ 
‫گاهدان گئدوب ، اوْردا قوْناق قالماسى‬
‫با سنگ ، سيب و بِهْ زدن و ، خوردن آنچنان !‬ 
 ‫داش آتماسى ، آلما ، هيوا سالماسى‬
 در خاطرم چو خواب خوشى ماندگار شد‬    
 ‫قاليب شيرين يوخى كيمين ياديمدا‬
 روحم هميشه بارور از آن ديار شد‬ 
 ‫اثر قويوب روحومدا ، هر زاديمدا‬
۱۰
  ‫حيدربابا ، قُورى گؤل و پروازِ غازها‬ 
 ‫حيدربابا ، قورى گؤلوْن قازلارى‬
  ‫در سينه ات به گردنه ها سوزِ سازها‬  
 ‫گديكلرين سازاخ چالان سازلارى‬
  ‫پاييزِ تو ، بهارِ تو ، در دشتِ نازها‬ 
 ‫كَت كؤشنين پاييزلارى ، يازلارى‬
 ‫چون پرده اى به چشمِ دلم نقش بسته است‬ 
 ‫بير سينما پرده سى دير گؤزوْمده‬
  ‫وين شهريارِ تُست كه تنها نشسته است‬ 
‫تك اوْتوروب ، سئير ائده رم اؤزوْمده‬
۱۱
  ‫حيدربابا ، زجادّة شهر قراچمن‬  
 ‫حيدربابا ، قره چمن جاداسى‬
 ‫چاووش بانگ مى زند آيند مرد و زن‬  
‫چْووشلارين گَلَر سسى ، صداسى‬
 ‫ريزد ز زائرانِ حَرَم درد جان وتن‬  
‫كربليا گئدنلرين قاداسى‬
  ‫بر چشمِ اين گداصفتانِ دروغگو‬ 
‫دوْشسون بو آج يوْلسوزلارين گؤزوْنه‬
 ‫نفرين بر اين تمدّنِ بى چشم و آبرو‬  
‫تمدّونون اويدوخ يالان سؤزوْنه‬
۱۲
 شيطان زده است است گول و زِ دِه دور گشته ايم  
  ‫حيدربابا ، شيطان بيزى آزديريب‬
 ‫كنده است مهر را ز دل و كور گشته ايم‬ 
 ‫محبتى اوْركلردن قازديريب‬
 زين سرنوشتِ تيره چه بى نور گشته ايم‬ 
‫قره گوْنوْن سرنوشتين يازديريب‬
 اين خلق را به جان هم انداخته است ديو‬ 
 ‫ساليب خلقى بير-بيرينن جانينا‬
‫خود صلح را نشسته به خون ساخته است ديو‬ 
  ‫باريشيغى بلشديريب قانينا‬
۱۳
 ‫هركس نظر به اشك كند شَر نمى كند‬
 گؤز ياشينا باخان اوْلسا ، قان آخماز‬
 انسان هوس به بستن خنجر نمى كند‬
 ‫انسان اوْلان خنجر بئلينه تاخماز‬
  ‫بس كوردل كه حرف تو باور نمى كند‬ 
 ‫آمما حئييف كوْر توتدوغون بوراخماز‬
 ‫فردا يقين بهشت ، جهنّم شود به ما‬ 
 ‫بهشتيميز جهنّم اوْلماقدادير !‬
 ‫ذيحجّه ناگزير ، محرّم شود به ما‬  
‫ذى حجّه ميز محرّم اوْلماقدادير !‬
۱۴
 هنگامِ برگ ريزِ خزان باد مى وزيد‬ 
‫خزان يئلى يارپاخلارى تؤكنده‬
 از سوى كوه بر سرِ دِه ابر مى خزيد‬
 ‫بولوت داغدان يئنيب ، كنده چؤكنده‬
   ‫با صوت خوش چو شيخ مناجات مى كشيد‬ 
 ‫شيخ الاسلام گؤزل سسين چكنده‬
  ‫دلها به لرزه از اثر آن صلاى حق‬ 
 ‫نيسگيللى سؤز اوْركلره دَيَردى‬
 خم مى شدند جمله درختان براى حق‬  
 ‫آغاشلار دا آللاها باش اَيَردى‬
۱۵
 ‫داشلى بُولاخ مباد پُر از سنگ و خاك و خَس‬ 
 ‫داشلى بولاخ داش-قومونان دوْلماسين !‬
  ‫پژمرده هم مباد گل وغنچه يك نَفس‬ 
 ‫باخچالارى سارالماسين ، سوْلماسين !‬
 ‫از چشمه سارِ او نرود تشنه هيچ كس‬ 
 ‫اوْردان كئچن آتلى سوسوز اولماسين !‬
‫اى چشمه ، خوش به حال تو كانجا روان شدى‬ 
 ‫دينه : بولاخ ، خيرون اوْلسون آخارسان‬
  ‫چشمى خُمار بر افقِ آسمان شدى‬
  ‫افقلره خُمار-خُمار باخارسان‬
۱۶
 ‫حيدربابا ، ز صخره و سنگت به كوهسار‬  
 ‫حيدر بابا ، داغين ، داشين ، سره سى‬
 كبكت به نغمه ، وز پيِ او جوجه رهسپار‬ 
 ‫كهليك اوْخور ، داليسيندا فره سى‬
 از برّة سفيد و سيه ، گله بى شمار‬ 
 ‫قوزولارين آغى ، بوْزى ، قره سى‬
 ‫اى كاش گام مى زدم آن كوه و درّه را‬ 
 ‫بير گئديديم داغ-دره لر اوزونى‬
 ‫مى خواندم آن ترانة » چوپان و برّه « را‬ 
 ‫اوْخويئديم : » چوْبان ، قيتر قوزونى «‬
۱۷
  ‫در پهندشتِ سُولى يِئر ، آن رشك آفتاب‬  
‫حيدر بابا ، سولى يئرين دوْزوْنده‬
  ‫جوشنده چشمه ها ز چمنها ، به پيچ و تاب‬  
 ‫بولاخ قئنير چاى چمنين گؤزونده‬
 ‫بولاغ اوْتى شناورِ سرسبز روى آب‬ 
 ‫بولاغ اوْتى اوْزَر سويون اوْزوْنده‬
 ‫زيبا پرندگان چون از آن دشت بگذرند‬ 
 ‫گؤزل قوشلار اوْردان گليب ، گئچللر‬
  ‫خلوت كنند و آب بنوشند و بر پرند‬ 
‫خلوتليوْب ، بولاخدان سو ايچللر‬
۱۸
 ‫وقتِ درو ، به سنبله چين داسها نگر‬ 
‫بيچين اوْستى ، سونبول بيچن اوْراخلار‬
  ‫گويى به زلف شانه زند شانه ها مگر‬ 
 ‫ايله بيل كى ، زوْلفى دارار داراخلار‬
 در كشتزار از پىِ مرغان ، شكارگر‬ 
 ‫شكارچيلار بيلديرچينى سوْراخلار‬
  ‫دوغ است و نان خشك ، غذاى دروگران‬ 
‫بيچين چيلر آيرانلارين ايچللر‬
 ‫خوابى سبك ، دوباره همان كارِ بى كران‬ 
 ‫بيرهوشلانيب ، سوْننان دوروب ، بيچللر‬
۱۹
 ‫حيدربابا ، چو غرصة خورشيد شد نهان‬ 
 ‫حيدربابا ، كندين گوْنى باتاندا‬
 ‫خوردند شام خود كه بخوابند كودكان‬  
 ‫اوشاقلارون شامين ئييوب ، ياتاندا‬
  ‫وز پشتِ ابر غمزه كند ماه آسمان‬ 
 ‫آى بولوتدان چيخوب ، قاش-گؤز آتاندا‬
  ‫از غصّه هاى بى حدِ ما قصّه ساز كن‬ 
 ‫بيزدن ده بير سن اوْنلارا قصّه ده‬
 ‫چشمان خفته را تو بدان غصّه باز كن‬ 
 ‫قصّه ميزده چوخلى غم و غصّه ده‬
۲۰
  ‫قارى ننه چو قصّة شب ساز ميكند‬ 
 ‫قارى ننه گئجه ناغيل دييَنده‬
 ‫كولاك ضربه اى زده ، در باز مى كند‬ 
‫كوْلك قالخيب ، قاپ-باجانى دؤيَنده‬
 ‫با گرگ ، شَنگُلى سخن آغاز مى كند‬ 
‫قورد گئچينين شنگوْلوْسون يينده‬
 ‫اى كاش بازگشته به دامان كودكى‬ 
 ‫من قاييديب ، بيرده اوشاق اوْلئيديم‬
 ‫يك گل شكفتمى به گلستان كودكى‬ 
 ‫بير گوْل آچيب ، اوْندان سوْرا سوْلئيديم‬
۲۱
 ‫آن لقمه هاى نوشِ عسل پيشِ عمّه جان‬ 
‫عمّه جانين بال بلله سين ييه رديم‬
 ‫خوردن همان و جامه به تن كردنم همان‬ 
 ‫سوْننان دوروب ، اوْس دوْنومى گييه رديم‬
  ‫در باغ رفته شعرِ مَتل خواندن آنچنان !‬  
 ‫باخچالاردا تيرينگَنى دييه رديم‬
  ‫آن روزهاى نازِ خودم را كشيدنم !‬  
 ‫آى اؤزومى اوْ ازديرن گوْنلريم !‬
 چو بى سوار گشته به هر سو دويدنم !‬  
 ‫آغاج مينيپ ، آت گزديرن گوْنلريم !‬
۲۲
  ‫هَچى خاله به رود كنار است جامه شوى‬   
‫هَچى خالا چايدا پالتار يوواردى‬
  ‫مَمّد صادق به كاهگلِ بام ، كرده روى‬ 
 ‫مَمَد صادق داملارينى سوواردى‬
  ‫ما هم دوان ز بام و زِ ديوار ، كو به كوى‬ 
‫هئچ بيلمزديك داغدى ، داشدى ، دوواردى‬
 بازى كنان ز كوچه سرازير مى شديم‬  
‫هريان گلدى شيلاغ آتيب ، آشارديق‬
  ‫ما بى غمان ز كوچه مگر سير مى شديم !‬ 
 ‫آللاه ، نه خوْش غمسيز-غمسيز ياشارديق‬
۲۳
 ‫آن شيخ و آن اذان و مناجات گفتنش‬  
‫شيخ الاسلام مُناجاتى دييه ردى‬
 ‫مشدى رحيم و دست يه لبّاده بردنش‬  
 ‫مَشَدرحيم لبّاده نى گييه ردى‬
 حاجى على و ديزى و آن سير خوردنش‬ 
 ‫مشْدآجلى بوْز باشلارى ييه ردى‬
 ‫بوديم بر عروسى وخيرات جمله شاد‬ 
 ‫بيز خوْشودوق خيرات اوْلسون ، توْى‬  ‫اوْلسون‬
‫ما را چه غم ز شادى و غم ! هر چه باد باد !‬  
‫فرق ائلَمَز ، هر نوْلاجاق ، قوْى اولسون‬
۲۴
 ‫اسبِ مَلِك نياز و وَرَنديل در شكار‬  
‫ملك نياز ورنديلين سالاردى‬
 ‫كج تازيانه مى زد و مى تاخت آن سوار‬  
‫آتين چاپوپ قئيقاجيدان چالاردى‬
  ‫ديدى گرفته گردنه ها را عُقاب وار‬ 
 ‫قيرقى تكين گديك باشين آلاردى‬
   ‫وه ، دختران چه منظره ها ساز كرده اند !‬  
 ‫دوْلائيا قيزلار آچيپ پنجره‬
   ‫بر كوره راه پنجره ها باز كرده اند !‬  
 ‫پنجره لرده نه گؤزل منظره !‬
۲۵
‫حيدربابا ، به جشن عروسى در آن ديار‬  
‫حيدربابا ، كندين توْيون توتاندا‬
  ‫زنها حنا - فتيله فروشند بار بار‬ 
 ‫قيز-گلينلر ، حنا-پيلته ساتاندا‬
 ‫داماد سيب سرخ زند پيش پاىِ يار‬ 
 ‫بيگ گلينه دامنان آلما آتاندا‬
 مانده به راهِ دختركانِ تو چشمِ من‬ 
 ‫منيم ده اوْ قيزلاروندا گؤزوم وار‬
  ‫در سازِ عاشقانِ تو دارم بسى سخن‬ 
‫عاشيقلارين سازلاريندا سؤزوم وار‬
۲۶
  ‫از عطر پونه ها به لبِ چشمه سارها‬  
 ‫حيدربابا ، بولاخلارين يارپيزى‬
  ‫از هندوانه ، خربزه ، در كشتزارها‬ 
 ‫بوْستانلارين گوْل بَسَرى ، قارپيزى‬
 ‫از سقّز و نبات و از اين گونه بارها‬ 
 ‫چرچيلرين آغ ناباتى ، ساققيزى‬
 ‫مانده است طعم در دهنم با چنان اثر‬ 
 ‫ايندى ده وار داماغيمدا ، داد وئرر‬
 ‫كز روزهاى گمشده ام مى دهد خبر‬ 
 ‫ايتگين گئدن گوْنلريمدن ياد وئرر‬
۲۷
   ‫نوروز بود و مُرغ شباويز در سُرود‬  
 ‫بايراميدى ، گئجه قوشى اوخوردى‬
  ‫جورابِ يار بافته در دستِ يار بود‬  
 ‫آداخلى قيز ، بيگ جوْرابى توْخوردى‬
 ‫آويخته ز روزنه ها شالها فرود‬ 
 ‫هركس شالين بير باجادان سوْخوردى‬
‫اين رسم شال و روزنه خود رسم محشرى ‫است !‬   
 ‫آى نه گؤزل قايدادى شال ساللاماق !‬
 ‫عيدى به شالِ نامزدان چيز ديگرى است !‬ 
  ‫بيگ شالينا بايرامليغين باغلاماق !‬
۲۸
‫با گريه خواستم كه همان شب روم به بام‬  
 ‫شال ايسته ديم منده ائوده آغلاديم‬
 شالى گرفته بستم و رفتم به وقتِ شام‬  
 ‫بير شال آليب ، تئز بئليمه باغلاديم‬
 ‫آويخته ز روزنة خانة غُلام‬  
‫غلام گيله قاشديم ، شالى ساللاديم‬
 جوراب بست و ديدمش آن شب ز روزنه‬  
 ‫فاطمه خالا منه جوراب باغلادى‬
 ‫بگريست خاله فاطمه با ياد خانْ ننه‬  
‫خان ننه مى يادا ساليب ، آغلادى‬
۲۹
  ‫در باغهاى ميرزامحمد ز شاخسار‬ 
  ‫حيدربابا ، ميرزَممدين باخچاسى‬
  ‫آلوچه هاى سبز وتُرش ، همچو گوشوار‬ 
  ‫باخچالارين تورشا-شيرين آلچاسى‬
 ‫وان چيدنى به تاقچه ها اندر آن ديار‬ 
 ‫گلينلرين دوْزمه لرى ، طاخچاسى‬
‫صف بسته اند و بر رفِ چشمم نشسته اند‬ 
  ‫هى دوْزوْلر گؤزلريمين رفينده‬
 صفها به خط خاطره ام خيمه بسته اند‬ 
‫خيمه وورار خاطره لر صفينده‬
۳۰
  ‫نوروز را سرشتنِ گِلهايِ چون طلا‬  
  ‫بايرام اوْلوب ، قيزيل پالچيق اَزَللر‬
 ‫با نقش آن طلا در و ديوار در جلا‬ 
 ‫ناققيش ووروب ، اوتاقلارى بَزَللر‬
 ‫هر چيدنى به تاقچه ها دور از او بلا‬ 
 ‫طاخچالارا دوْزمه لرى دوْزللر‬
 رنگ حنا و فَنْدُقة دست دختران‬ 
 ‫قيز-گلينين فندقچاسى ، حناسى‬
 ‫دلها ربوده از همه كس ، خاصّه مادران‬ 
 ‫هَوَسله نر آناسى ، قايناناسى‬
۳۱
 ‫با پيك بادكوبه رسد نامه و خبر‬  
  ‫باكى چى نين سؤزى ، سوْوى ، كاغيذى‬
 ‫زايند گاوها و پر از شير ، بام و در‬  
 ‫اينكلرين بولاماسى ، آغوزى‬
 ‫آجيلِ چارشنبه ز هر گونه خشك و تر‬
 ‫چرشنبه نين گيردكانى ، مويزى‬
 آتش كنند روشن و من شرح داستان‬
 ‫قيزلار دييه ر : » آتيل ماتيل چرشنبه‬
 خود با زبان تركىِ شيرين كنم بيان :‬
  ‫آينا تكين بختيم آچيل چرشنبه «‬
 ‫قيزلار دييه ر : « آتيل ماتيل چرشنبه‬
 
۳۲
  ‫با تخم مرغ هاى گُلى رنگِ پُرنگار‬  
 ‫يومورتانى گؤيچك ، گوللى بوْيارديق‬
 ‫با كودكان دهكده مى باختم قِمار‬ 
 ‫چاققيشديريب ، سينانلارين سوْيارديق‬
  ‫ما در قِمار و مادرِ ما هم در انتظار‬  
 ‫اوْيناماقدان بيرجه مگر دوْيارديق ؟‬
  ‫من داشتم بسى گل وقاپِ قمارها‬ 
‫على منه ياشيل آشيق وئرردى‬
  ‫از دوستان على و رضا يادگارها‬  
‫ارضا منه نوروزگوْلى درردى‬
۳۳
 ‫نوروزعلى و كوفتنِ خرمنِ جُوَش‬  
 ‫نوْروز على خرمنده وَل سوْرردى‬
 ‫پوشال جمع كردنش و رُفتن از نُوَش‬  
‫گاهدان يئنوب ، كوْلشلرى كوْرردى‬
  ‫از دوردستها سگ چوپان و عوعوَش‬ 
 ‫داغدان دا بير چوْبان ايتى هوْرردى‬
 ديدى كه ايستاده الاغ از صداى سگ‬  
  ‫اوندا ، گؤردن ، اولاخ اياخ ساخلادى‬
 ‫با گوشِ تيز كرده براى بلايِ سگ‬ 
  ‫داغا باخيب ، قولاخلارين شاخلادى‬
۳۴
  ‫وقتِ غروب و آمدنِ گلّة دَواب‬ 
 ‫آخشام باشى ناخيرينان گلنده‬
 در بندِ ماست كُرّة خرها به پيچ و تاب‬  
 ‫قوْدوخلارى چكيب ، ووراديق بنده‬
 گلّه رسيده در ده و رفته است آفتاب‬ 
 ‫ناخير گئچيب ، گئديب ، يئتنده كنده‬
  ‫بر پشتِ كرّه ، كرّه سوارانِ دِه نگر‬ 
 ‫حيوانلارى چيلپاق مينيب ، قوْوارديق‬
‫جز گريه چيست حاصل اين كار ؟ بِهْ نگر‬ 
  ‫سؤز چيخسايدى ، سينه گريب ، سوْوارديق‬
۳۵
  ‫شبها خروشد آب بهاران به رودبار‬   
  ‫ياز گئجه سى چايدا سولار شاريلدار‬
 ‫در سيل سنگ غُرّد و غلتد ز كوهسار‬  
 ‫داش-قَيه لر سئلده آشيب خاريلدار‬
 ‫چشمانِ گرگ برق زند در شبانِ تار‬ 
 ‫قارانليقدا قوردون گؤزى پاريلدار‬
 سگها شنيده بويِ وى و زوزه مى كشند‬ 
  ‫ايتر ، گؤردوْن ، قوردى سئچيب ، اولاشدى‬
 ‫گرگان گريخته ، به زمين پوزه مى كشند‬ 
 ‫قورددا ، گؤردو ْن ، قالخيب ، گديكدن آشدى‬
۳۶
 ‫بر اهل ده شبانِ زمستان بهانه اى است‬   
  ‫قيش گئجه سى طؤله لرين اوْتاغى‬
‫وان كلبة طويله خودش گرمخانه اى است‬  
 ‫كتليلرين اوْتوراغى ، ياتاغى‬
 ‫در رقصِ شعله ، گرم شدن خود فسانه اى است‬  
 ‫بوخاريدا يانار اوْتون ياناغى‬
 ‫سِنجد ميان شبچره با مغز گردكان‬ 
  ‫شبچره سى ، گيردكانى ، ايده سى‬
    ‫صحبت چو گرم شد برود تا به آسمان‬ 
 ‫كنده باسار گوْلوْب - دانيشماق سسى‬
۳۷
    ‫آمد ز بادكوبه پسرخاله ام شُجا‬  
 ‫شجاع خال اوْغلونون باكى سوْقتى‬
 ‫با قامتى كشيده و با صحبتى رسا‬ 
  ‫دامدا قوران سماوارى ، صحبتى‬
 ‫در بام شد سماور سوقاتيش به پا‬  
  ‫ياديمدادى شسلى قدى ، قامتى‬
  ‫از بختِ بد عروسى او شد عزاى او‬ 
 ‫جؤنممه گين توْيى دؤندى ، ياس اوْلدى‬
  ‫آيينه ماند و نامزد و هاى هايِ او‬
 ‫ننه قيزين بخت آيناسى كاس اوْلدى‬
۳۸
 ‫چشمانِ ننه قيز به مَثَل آهوى خُتَن‬ 
 ‫حيدربابا ، ننه قيزين گؤزلرى‬
 ‫رخشنده را سخن چو شكر بود در دهن‬   
 ‫رخشنده نين شيرين-شيرين سؤزلرى‬
 ‫تركى سروده ام كه بدانند ايلِ من‬  
‫تركى دئديم اوْخوسونلار اؤزلرى‬
 ‫اين عمر رفتنى است ولى نام ماندگار‬ 
 ‫بيلسينلر كى ، آدام گئدر ، آد قالار‬
 تنها ز نيك و بد مزه در كام ماندگار‬ 
‫ياخشى-پيسدن آغيزدا بير داد قالار‬
۳۹
 ‫پيش از بهار تا به زمين تابد آفتاب‬ 
 ‫ياز قاباغى گوْن گوْنئيى دؤيَنده‬
 با كودكان گلولة برفى است در حساب‬  
 ‫كند اوشاغى قار گوْلله سين سؤيَنده‬
  ‫پاروگران به سُرسُرة كوه در شتاب‬ 
‫كوْركچى لر داغدا كوْرك زوْيَنده‬
 ‫گويى كه روحم آمده آنجا ز راه دور‬ 
 ‫منيم روحوم ، ايله بيلوْن اوْردادور‬
‫چون كبك ، برفگير شده مانده در حضور‬  
‫كهليك كيمين باتيب ، قاليب ، قاردادور‬
۴۰
   ‫رنگين كمان ، كلافِ رَسَنهاى پيرزن‬  
  ‫قارى ننه اوزاداندا ايشينى‬
 خورشيد ، روى ابر دهد تاب آن رسَن‬  
‫گوْن بولوتدا اَييرردى تشينى‬
 دندان گرگ پير چو افتاده از دهن‬  
 ‫قورد قوْجاليب ، چكديرنده ديشينى‬
  ‫از كوره راه گله سرازير مى شود‬ 
‫سوْرى قالخيب ، دوْلائيدان آشاردى‬
  ‫لبريز ديگ و باديه از شير مى شود‬  
 ‫بايدالارين سوْتى آشيب ، داشاردى‬
۴۱
 ‫دندانِ خشم عمّه خديجه به هم فشرد‬   
‫خجّه سلطان عمّه ديشين قيساردى‬
 كِز كرد مُلاباقر و در جاى خود فُسرد‬  
‫ملا باقر عم اوغلى تئز ميساردى‬
 ‫روشن تنور و ، دود جهان را به كام بُرد‬  
 ‫تندير يانيب ، توْسسى ائوى باساردى‬
 ‫قورى به روى سيخ تنور آمده به جوش‬ 
‫چايدانيميز ارسين اوْسته قايناردى‬
  ‫در توى ساج ، گندم بوداده در خروش‬ 
 ‫قوْورقاميز ساج ايچينده اوْيناردى‬
۴۲
  ‫جاليز را به هم زده در خانه برده ايم‬  
  ‫بوْستان پوْزوب ، گتيررديك آشاغى‬
 ‫در خانه ها به تخته - طبقها سپرده ايم‬ 
 ‫دوْلدوريرديق ائوده تاختا-طاباغى‬
 ‫از ميوه هاى پخته و ناپخته خورده ايم‬  
 ‫تنديرلرده پيشيررديك قاباغى‬
 ‫تخم كدوى تنبل و حلوايى و لبو‬ 
  ‫اؤزوْن ئييوْب ، توخوملارين چيتدارديق‬
 خوردن چنانكه پاره شود خُمره و سبو‬ 
 ‫چوْخ يئمكدن ، لاپ آز قالا چاتدارديق‬
۴۳
 از ورزغان رسيده گلابى فروشِ ده‬  
 ‫ورزغان نان آرموت ساتان گلنده‬
‫از بهر اوست اين همه جوش و خروشِ ده‬  
 ‫اوشاقلارين سسى دوْشردى كنده‬
 دنياى ديگرى است خريد و فروش ده‬  
 ‫بيزده بوياننان ائشيديب ، بيلنده‬
  ‫ما هم شنيده سوى سبدها دويده ايم‬  
 ‫شيللاق آتيب ، بير قيشقريق سالارديق‬
 ‫گندم بداده ايم و گلابى خريده ايم‬  
 ‫بوغدا وئريب ، آرموتلاردان آلارديق‬
۴۴
 ‫مهتاب بود و با تقى آن شب كنار رود‬ 
 ‫ميرزاتاغى نان گئجه گئتديك چايا‬
 من محو ماه و ماه در آن آب غرق بود‬
 ‫من باخيرام سئلده بوْغولموش آيا‬
 ‫زان سوى رود ، نور درخشيد و هر دو زود‬ 
 ‫بيردن ايشيق دوْشدى اوْتاى باخچايا‬
 گفتيم آى گرگ ! و دويديم سوى ده‬
 ‫اى واى دئديك قورددى ، قئيتديك قاشديق
 ‫چون مرغ ترس خورده پريديم توى ده‬ 
 ‫هئچ بيلمه ديك نه وقت كوْللوكدن آشديق‬
۴۵
 حيدربابا ، درخت تو شد سبز و سربلند‬ 
  ‫حيدربابا ، آغاجلارون اوجالدى‬
 ليك آن همه جوانِ تو شد پير و دردمند‬
  ‫آمما حئييف ، جوانلارون قوْجالدى‬
 گشتند برّه هاى فربه تو لاغر و نژند‬  
‫توْخليلارون آريخلييب ، آجالدى‬
 ‫خورشيد رفت و سايه بگسترد در جهان‬  
 ‫كؤلگه دؤندى ، گوْن باتدى ، قاش قَرَلدى‬
 چشمانِ گرگها بدرخشيد آن زمان‬ 
 ‫قوردون گؤزى قارانليقدا بَرَلدى‬
۴۶
 ‫گويند روشن است چراغ خداى ده‬  
 ائشيتميشم يانير آللاه چيراغى‬
 ‫داير شده است چشمة مسجد براى ده‬  
 داير اوْلوب مسجديزوْن بولاغى‬
 ‫راحت شده است كودك و اهلِ سراى ده‬  
 ‫راحت اوْلوب كندين ائوى ، اوشاغى‬
 ‫منصور خان هميشه توانمند و شاد باد !‬  
 ‫منصورخانين الي-قوْلى وار اوْلسون‬
 ‫در سايه عنايت حق زنده ياد باد !‬  
 ‫هاردا قالسا ، آللاه اوْنا يار اوْلسون‬
۴۷
 ‫حيدربابا ، بگوى كه ملاى ده كجاست ؟‬  
 ‫حيدربابا ، ملا ابراهيم وار ، يا يوْخ ؟‬
 ‫آن مكتب مقدّسِ بر پايِ ده كجاست ؟‬  
‫مكتب آچار ، اوْخور اوشاقلار ، يا يوْخ ؟‬
‫آن رفتنش به خرمن و غوغاى ده كجاست ؟‬  
‫خرمن اوْستى مكتبى باغلار ، يا يوْخ ؟‬
 ‫از من به آن آخوند گرامى سلام باد !‬  
 ‫مندن آخوندا يتيررسن سلام‬
  ‫عرض ارادت و ادبم در كلام باد !‬  
  ‫ادبلى بير سلامِ مالاكلام‬
۴۸
  ‫تبريز بوده عمّه و سرگرم كار خويش‬ 
  ‫خجّه سلطان عمّه گئديب تبريزه‬
  ‫ما بى خبر ز عمّه و ايل و تبار خويش‬ 
 ‫آمما ، نه تبريز ، كى گلممير بيزه‬
 برخيز شهريار و برو در ديار خويش‬ 
  ‫بالام ، دورون قوْياخ گئداخ ائمميزه‬
  ‫بابا بمرد و خانة ما هم خراب شد‬ 
  ‫آقا اؤلدى ، تو فاقيميز داغيلدى‬
 هر گوسفندِ گم شده ، شيرش برآب شد‬ 
 ‫قوْيون اوْلان ، ياد گئدوْبَن ساغيلدى‬
۴۹
  ‫دنيا همه دروغ و فسون و فسانه شد‬ 
 ‫حيدربابا ، دوْنيا يالان دوْنيادى‬
 ‫كشتيّ عمر نوح و سليمان روانه شد‬ 
 ‫سليماننان ، نوحدان قالان دوْنيادى‬
  ‫ناكام ماند هر كه در اين آشيانه شد‬ 
‫اوغول دوْغان ، درده سالان دوْنيادى‬
 ‫بر هر كه هر چه داده از او ستانده است‬ 
  ‫هر كيمسَيه هر نه وئريب ، آليبدى‬
  ‫نامى تهى براى فلاطون بمانده است‬ 
 ‫افلاطوننان بير قورى آد قاليبدى‬
۵۰
 ‫حيدربابا ، گروه رفيقان و دوستان‬
  ‫حيدربابا ، يار و يولداش دؤندوْلر‬
 ‫برگشته يك يك از من و رفتند بى نشان‬ 
  ‫بير-بير منى چؤلده قوْيوب ، چؤندوْلر‬
  ‫مُرد آن چراغ و چشمه بخشكيد همچنان‬ 
  ‫چشمه لريم ، چيراخلاريم ، سؤندوْلر‬
 خورشيد رفت روى جهان را گرفت غم‬ 
 ‫يامان يئرده گؤن دؤندى ، آخشام اوْلدى‬
  ‫دنيا مرا خرابة شام است دم به دم‬  
 ‫دوْنيا منه خرابهٔ شام اوْلدى‬
۵۱
  ‫قِپچاق رفتم آن شب من با پسر عمو‬ 
 ‫عم اوْغلينان گئدن گئجه قيپچاغا‬
  ‫اسبان به رقص و ماه درآمد ز روبرو‬  
 ‫آى كى چيخدى ، آتلار گلدى اوْيناغا‬
 ‫خوش بود ماهتاب در آن گشتِ كو به كو‬ 
 ‫ديرماشيرديق ، داغلان آشيرديق داغا‬
‫اسب كبودِ مش ممى خان رقص جنگ كرد‬ 
 ‫مش ممى خان گؤى آتينى اوْيناتدى‬
  ‫غوغا به كوه و درّه صداى تفنگ كرد‬  
 ‫تفنگينى آشيردى ، شاققيلداتدى‬
۵۲
  ‫در درّة قَره كوْل و در راه خشگناب‬ 
‫حيدربابا ، قره كوْلون دره سى‬
  ‫در صخره ها و كبك گداران و بندِ آب‬  
  ‫خشگنابين يوْلى ، بندى ، بره سى‬
  ‫كبكانِ خالدار زرى كرده جاى خواب‬  
  ‫اوْردا دوْشَر چيل كهليگين فره سى‬
  ‫زانجا چو بگذريد زمينهاى خاك ماست‬ 
  ‫اوْردان گئچر يوردوموزون اؤزوْنه‬
 ‫اين قصّه ها براى همان خاكِ پاك ماست‬  
 ‫بيزده گئچك يوردوموزون سؤزوْنه‬
۵۳
 امروز خشگناب چرا شد چنين خراب ؟‬  
  ‫خشگنابى يامان گوْنه كيم ساليب ؟‬
 ‫با من بگو : كه مانده ز سادات خشگناب ؟‬  
  ‫سيدلردن كيم قيريليب ، كيم قاليب ؟‬
  ‫اَمير غفار كو ؟ كجا هست آن جناب ؟‬ 
  ‫آميرغفار دام-داشينى كيم آليب ؟‬
 ‫آن بركه باز پر شده از آبِ چشمه سار ؟‬ 
 ‫بولاخ گنه گليب ، گؤلى دوْلدورور ؟‬
 ‫يا خشك گشته چشمه و پژمرده كشتزار ؟‬  
 ‫يا قورويوب ، باخچالارى سوْلدورور ؟‬
۵۴
  ‫آميرغفار سرورِ سادات دهر بود‬  
 ‫آمير غفار سيدلرين تاجييدى‬
 ‫در عرصه شكار شهان نيك بهر بود‬
  ‫شاهلار شكار ائتمه سى قيقاجييدى‬
 با مَرد شَهد بود و به نامرد زهر بود‬ 
 ‫مَرده شيرين ، نامرده چوْخ آجييدى‬
 لرزان براى حق ستمديدگان چو بيد‬ 
 ‫مظلوملارين حقّى اوْسته اَسَردى‬
 ‫چون تيغ بود و دست ستمكار مى بريد‬ 
 ‫ظالم لرى قيليش تكين كَسَردى‬
۵۵
 ‫مير مصطفى و قامت و قدّ كشيده اش‬ 
  ‫مير مصطفا دايى ، اوجا بوْى بابا‬
 ‫آن ريش و هيكل چو تولستوى رسيده اش‬ 
 ‫هيكللى ،ساققاللى ، توْلستوْى بابا‬
 شكّر زلب بريزد و شادى ز ديده اش‬
  ‫ائيلردى ياس مجلسينى توْى بابا‬
  ‫او آبرو عزّت آن خشگناب بود‬  
  ‫خشگنابين آبروسى ، اَردَمى‬
  ‫در مسجد و مجالس ما آفتاب بود‬  
  ‫مسجدلرين ، مجلسلرين گؤركَمى‬
۵۶
 ‫مجدالسّادات خندة خوش مى زند چو باغ‬ 
 ‫مجدالسّادات گوْلردى باغلاركيمى‬
 ‫چون ابر كوهسار بغُرّد به باغ و راغ‬  
‫گوْروْلدردى بولوتلى داغلاركيمى‬
  ‫حرفش زلال و روشن چون روغن چراغ‬ 
‫سؤز آغزيندا اريردى ياغلاركيمى‬
  ‫با جَبهتِ گشاده ، خردمند ديه بود‬ 
 ‫آلنى آچيق ، ياخشى درين قاناردى‬
   ‫چشمان سبز او به زمرّد شبيه بود‬ 
 ‫ياشيل گؤزلر چيراغ تكين ياناردى‬
۵۷
 آن سفره هاى باز پدر ياد كردنى است‬ 
   ‫منيم آتام سفره لى بير كيشييدى‬
 ‫آن ياريش به ايل من انشا كردنى است‬ 
  ‫ائل اليندن توتماق اوْنون ايشييدى‬
  ‫روحش به ياد نيكى او شاد كردنى است‬ 
  ‫گؤزللرين آخره قالميشييدى‬
  ‫وارونه گشت بعدِ پدر كار روزگار‬  
  ‫اوْننان سوْرا دؤنرگه لر دؤنوْبلر‬
  ‫خاموش شد چراغ محبت در اين ديار‬  
  ‫محبّتين چيراخلارى سؤنوْبلر‬
۵۸
  ‫بشنو ز ميرصالح و ديوانه بازيش‬
 ‫ميرصالحين دلى سوْلوق ائتمه سى‬
  ‫سيد عزيز و شاخسى و سرفرازيش‬ 
  ‫مير عزيزين شيرين شاخسِى گئتمه سى‬
 ‫ميرممّد و نشستن و آن صحنه سازيش‬ 
 ‫ميرممّدين قورولماسى ، بيتمه سى‬
 امروز گفتنم همه افسانه است و لاف‬
 ‫ايندى دئسك ، احوالاتدى ، ناغيلدى‬
‫بگذشت و رفت و گم شد و نابود ، بى گزاف‬  
 ‫گئچدى ، گئتدى ، ايتدى ، باتدى ، داغيلدى‬
۵۹
  ‫بشنو ز مير عبدل و آن وسمه بستنش‬  
 ‫مير عبدوْلوْن آيناداقاش ياخماسى‬
  ‫تا كُنج لب سياهى وسمه گسستنش‬ 
‫جؤجيلريندن قاشينين آخماسى‬
 ‫از بام و در نگاهش و رعنا نشستنش‬ 
 ‫بوْيلانماسى ، دام-دوواردان باخماسى‬
  ‫شاه عبّاسين دوْربوْنى ، يادش بخير !‬  
 ‫شاه عبّاسين دوْربوْنى ، يادش بخير !‬
  ‫خشگنابين خوْش گوْنى ، يادش بخير !‬  
 ‫خشگنابين خوْش گوْنى ، يادش بخير !‬
۶۰
 ‫عمّه ستاره نازك را بسته در تنور‬ 
 ‫ستاره عمّه نزيك لرى ياپاردى‬
 هر دم رُبوده قادر از آنها يكى به روز‬ 
 ‫ميرقادر ده ، هر دم بيرين قاپاردى‬
 ‫چون كُرّه اسب تاخته و خورده دور دور‬  
  ‫قاپيپ ، يئيوْب ، دايچاتكين چاپاردى‬
  ‫آن صحنة ربودنِ نان خنده دار بود‬ 
  ‫گوْلمه ليدى اوْنون نزيك قاپپاسى‬
  ‫سيخ تنور عمّه عجب ناگوار بود !‬  
  ‫عمّه مينده ارسينينين شاپپاسى‬
۶۱
 گويند مير حيدرت اكنون شده است پير‬ 
  ‫حيدربابا ، آمير حيدر نئينيوْر ؟‬
  ‫برپاست آن سماور جوشانِ دلپذير‬  
‫يقين گنه سماوارى قئينيوْر‬
 شد اسبْ پير و ، مى جَوَد از آروارِ زير‬ 
داى قوْجاليب ، آلت انگينن چئينيوْر‬
  ‫ابرو فتاده كُنج لب و گشته گوش كر‬ 
 ‫قولاخ باتيب ، گؤزى گيريب قاشينا‬
  ‫بيچاره عمّه هوش ندارد به سر دگر‬ 
 ‫يازيق عمّه ، هاوا گليب باشينا‬
۶۲
 ‫مير عبدل آن زمان كه دهن باز مى كند‬ 
 ‫خانم عمّه ميرعبدوْلوْن سؤزوْنى‬
 عمّه خانم دهن كجى آغاز مى كند‬ 
 ‫ائشيدنده ، ايه ر آغز-گؤزوْنى‬
  ‫با جان ستان گرفتنِ جان ساز مى كند‬ 
  ‫مَلْكامِدا وئرر اوْنون اؤزوْنى‬
 ‫تا وقت شام و خوابِ شبانگاه مى رسد‬ 
‫دعوالارين شوخلوغيلان قاتاللار‬
‫شوخى و صلح و دوستى از راه مى رسد‬
 ‫اتى يئيوْب ، باشى آتيب ، ياتاللار‬
۶۳
  ‫فضّه خانم گُزيدة گلهاى خشگناب‬ 
 ‫فضّه خانم خشگنابين گوْلييدى‬
   ‫يحيى ، غلامِ دختر عمو بود در حساب‬ 
  ‫آميريحيا عمقزينون قولييدى‬
 رُخساره نيز بود هنرمند و كامياب‬ 
 ‫رُخساره آرتيستيدى ، سؤگوْلييدى‬
 ‫سيد حسين ز صالح تقليد مى كند‬ 
 ‫سيّد حسين ، مير صالحى يانسيلار‬
 ‫با غيرت است جعفر و تهديد مى كند‬
 ‫آميرجعفر غيرتلى دير ، قان سالار‬
۶۴
  ‫از بانگ گوسفند و بز و برّه و سگان‬ 
 سحر تئزدن ناخيرچيلار گَلَردى‬
  ‫غوغا به پاست صبحدمان ، آمده شبان‬  
 ‫قوْيون-قوزى دام باجادا مَلَردى‬
 ‫در بندِ شير خوارة خود هست عمّه جان‬ 
 ‫عمّه جانيم كؤرپه لرين بَلَردى‬
  ‫بيرون زند ز روزنه دود تَنورها‬ 
 ‫تنديرلرين قوْزاناردى توْسيسى‬
 ‫از نانِ گرم و تازه دَمَد خوش بَخورها‬ 
 ‫چؤركلرين گؤزل اييى ، ايسيسى‬
۶۵
 پرواز دسته دستة زيبا كبوتران‬ 
 ‫گؤيرچينلر دسته قالخيب ، اوچاللار‬
 ‫گويى گشاده پردة زرّين در آسمان‬ 
  ‫گوْن ساچاندا ، قيزيل پرده آچاللار‬
 ‫در نور ، باز و بسته شود پرده هر زمان‬
 ‫قيزيل پرده آچيب ، ييغيب ، قاچاللار‬
 در اوج آفتاب نگر بر جلال كوه‬ 
 ‫گوْن اوجاليب ، آرتارداغين جلالى‬
 ‫زيبا شود جمال طبيعت در آن شكوه‬ 
 ‫طبيعتين جوانلانار جمالى‬
۶۶
 گر كاروان گذر كند از برفِ پشت كوه‬  
  ‫حيدربابا ، قارلى داغلار آشاندا‬
  ‫شب راه گم كند به سرازيرى ، آن گروه‬  
  ‫گئجه كروان يوْلون آزيب ، چاشاندا‬
 ‫باشم به هر كجاى ، ز ايرانِ پُرشُكوه‬ 
  ‫من هارداسام ، تهراندا يا كاشاندا‬
  ‫چشمم بيابد اينكه كجا هست كاروان‬ 
 ‫اوزاقلاردان گؤزوم سئچر اوْنلارى‬
 ‫آيد خيال و سبقت گيرد در آن ميان‬ 
 ‫خيال گليب ، آشيب ، گئچر اوْنلارى‬
۶۷
   ‫اى كاش پشتِ دامْ قَيَه ، از صخره هاى تو‬ 
 ‫بير چيخئيديم دام قيه نين داشينا‬
  ‫مى آمدم كه پرسم از او ماجراى تو‬ 
  ‫بير باخئيديم گئچميشينه ، ياشينا‬
  ‫بينم چه رفته است و چه مانده براى تو‬ 
  ‫بير گورئيديم نه لر گلميش باشينا‬
 ‫روزى چو برفهاى تو با گريه سر كنم‬ 
  ‫منده اْونون قارلاريلان آغلارديم‬
  ‫دلهاى سردِ يخ زده را داغتر كنم‬ 
 ‫قيش دوْندوران اوْركلرى داغلارديم‬
۶۸
 ‫خندان شده است غنچة گل از براى دل‬ 
 ‫حيدربابا ، گوْل غنچه سى خنداندى‬
 ‫ليكن چه سود زان همه ، خون شد غذاى دل‬ 
 ‫آمما حئيف ، اوْرك غذاسى قاندى‬
 ‫زندانِ زندگى شده ماتم سراى دل‬ 
  ‫زندگانليق بير قارانليق زينداندى‬
  ‫كس نيست تا دريچة اين قلعه وا كند‬ 
 ‫بو زيندانين دربچه سين آچان يوْخ‬
 ‫زين تنگنا گريزد و خود را رها كند‬
 ‫بو دارليقدان بيرقورتولوب ، قاچان يوْخ‬
۶۹
 ‫حيدربابا ، تمام جهان غم گرفته است‬ 
  ‫حيدربابا گؤيلر بوْتوْن دوماندى‬
  ‫وين روزگارِ ما همه ماتم گرفته است‬  
 ‫گونلريميز بير-بيريندن ياماندى‬
‫اى بد كسى كه كه دست كسان كم گرفته است‬ 
  ‫بير-بيروْزدن آيريلمايون ، آماندى‬
  ‫نيكى برفت و در وطنِ غير لانه كرد‬  
 ‫ياخشيليغى اليميزدن آليبلار‬
  ‫بد در رسيد و در دل ما آشيانه كرد‬ 
  ‫ياخشى بيزى يامان گوْنه ساليبلار‬
۷۰
 ‫آخر چه شد بهانة نفرين شده فلك ؟‬  
 ‫بير سوْروشون بو قارقينميش فلكدن‬
‫زين گردش زمانه و اين دوز و اين كلك ؟‬ 
  ‫نه ايستيوْر بو قوردوغى كلكدن ؟‬
 ‫گو اين ستاره ها گذرد جمله زين اَلَك‬ 
 ‫دينه گئچيرت اولدوزلارى الكدن‬
  ‫بگذار تا بريزد و داغان شود زمين‬ 
‫قوْى تؤكوْلسوْن ، بو يئر اوْزى داغيلسين‬
 ‫در پشت او نگيرد شيطان دگر كمين‬ 
  ‫بو شيطانليق قورقوسى بير ييغيلسين‬
۷۱
 اى كاش مى پريدم با باد در شتاب‬  
  ‫بير اوچئيديم بو چيرپينان يئلينن‬
 ‫اى كاش مى دويدم همراه سيل و آب‬ 
  ‫باغلاشئيديم داغدان آشان سئلينن‬
  ‫با ايل خود گريسته در آن ده خراب‬ 
  ‫آغلاشئيديم اوزاق دوْشَن ائلينن‬
‫مى ديدم از تبار من آنجا كه مانده است ؟‬ 
  ‫بير گؤرئيديم آيريليغى كيم سالدى‬
 ‫وين آيه فراق در آنجا كه خوانده است ؟‬ 
 ‫اؤلكه ميزده كيم قيريلدى ، كيم قالدى‬
۷۲
‫من هم به چون تو كوه بر افكنده ام نَفَس‬          
 ‫من سنون تك داغا سالديم نَفَسى‬
 ‫فرياد من ببر به فلك ، دادِ من برس‬        
 ‫سنده قئيتر ، گوْيلره سال بو سَسى‬
 ‫بر جُغد هم مباد چنين تنگ اين قفس‬            
  ‫بايقوشوندا دار اوْلماسين قفسى‬
 ‫در دام مانده شيرى و فرياد مى كند‬         
 ‫بوردا بير شئر داردا قاليب ، باغيرير‬
  ‫دادى طَلب ز مردمِ بيداد مى كند‬           
 ‫مروّت سيز انسانلارى چاغيرير‬
۷۳
 تا خون غيرت تو بجوشد ز كوهسار‬  
 ‫حيدربابا ، غيرت قانون قايناركن‬
  ‫تا پَر گرفته باز و عقابت در آن كنار‬ 
  ‫قره قوشلار سنن قوْپوپ ، قالخاركن‬
 ‫با تخته سنگهايت به رقصند و در شكار‬ 
 ‫اوْ سيلديريم داشلارينان اوْيناركن‬
 برخيز و نقش همّت من در سما نگر‬ 
 ‫قوْزان ، منيم همّتيمى اوْردا گؤر‬
  ‫برگَرد و قامتم به سرِ دارها نگر‬ 
 ‫اوردان اَييل ، قامتيمى داردا گؤر‬
۷۴
  ‫دُرنا ز آسمان گذرد وقت شامگاه‬ 
 ‫حيدربابا . گئجه دورنا گئچنده‬
  ‫كوْراوْغلى در سياهى شب مى كند نگاه‬  
 ‫كوْراوْغلونون گؤزى قارا سئچنده‬
  ‫قيرآتِ او به زين شده و چشم او به راه‬ 
  ‫قير آتينى مينيب ، كسيب ، بيچنده‬
 ‫من غرق آرزويم و آبم نمى برد‬ 
  ‫منده بوردان تئز مطلبه چاتمارام‬
  ‫ايوَز تا نيايد خوابم نمى برد‬ 
  ‫ايوز گليب ، چاتميونجان ياتمارام‬
۷۵
  ‫مردانِ مرد زايد از چون تو كوهِ نور‬ 
  ‫حيدربابا ، مرد اوْغوللار دوْغگينان‬
 ‫نامرد را بگير و بكن زير خاكِ گور‬ 
 ‫نامردلرين بورونلارين اوْغگينان‬
 چشمانِ گرگِ گردنه را كور كن به زور‬ 
 ‫گديكلرده قوردلارى توت ، بوْغگينان‬
  ‫بگذار برّه هاى تو آسوده تر چرند‬
 ‫قوْى قوزولار آيين-شايين اوْتلاسين‬
  ‫وان گلّه هاى فربه تو دُنبه پرورند‬ 
  ‫قوْيونلارون قويروقلارين قاتلاسين‬
۷۶
 ‫حيدربابا ، دلِ تو چو باغِ تو شاد باد !‬   
  ‫حيدربابا ، سنوْن گؤيلوْن شاد اوْلسون‬
  ‫شَهد و شكر به كام تو ، عمرت زياد باد !‬  
  ‫دوْنيا واركن ، آغزون دوْلى داد اوْلسون‬
  ‫وين قصّه از حديث من و تو به ياد باد !‬  
 ‫سنن گئچن تانيش اوْلسون ، ياد اوْلسون‬
 ‫گو شاعرِ سخنورِ من ، شهريارِ من‬
 ‫دينه منيم شاعر اوْغلوم شهريار‬
  ‫عمرى است مانده در غم و دور از ديارِ من‬ ‬
  ‫بير عمر دوْر غم اوْستوْنه غم قالار‬