قصيده شماره ۶۶ - در لغز آتش سده و مدح سلطان محمود

يكي گوهري چون گل بوستاني
نه زر و به ديدار چون زر كاني
به كوه اندرون ماندهٔ ديرگاهي
به سنگ اندرون زادهٔ باستاني
گهي لعل چون بادهٔ ارغواني
گهي زرد چون بيرم زعفراني
لطيفي برآميخته با كثافت
يقيني برابر شده با گماني
نه گاه بسودن مر او را نمايش
نه گاه گرايش مر او را گراني
هم او خلق را مايهٔ زورمندي
هم او زنده را مايهٔ زندگاني
ازو قوت فعل بري و بحري
ازو حركت طبع انسي و جاني
غم عاشقي ناچشيده وليكن
خروشنده چون عاشق از ناتواني
چو زرين درختي همه برگ و بارش
ز گوگرد سرخ و عقيق يماني
چو از كهربا قبه‌اي بركشيده
زده بر سرش رايت كاوياني
عجب گوهرست اين گهر گر بجويي
مر او را نكو وصف كردن نداني
نشان دو فصل اندر او بازيابي
يكي نوبهاري يكي مهرگاني
ز اجزاي او لالهٔ مرغزاري
ز آثار او نرگس بوستاني
به عرض شبه گوهر سرخ يابي
ازو چون كند با تو بازارگاني
كناري گهر بر سر تو فشاند
چو مشتي شبه بر سر او فشاني
ايا گوهري كز نمايش جهان را
گهي ساده سودي و گاهي زياني
نه سنگي و سنگ از تو ناچيز گردد
مگر خنجر شهريار جهاني
يمين دول مير محمود غازي
امين ملل شاه زاولستاني
شهي خسروي شهرياري اميري
كه بدعت ز شمشير او گشت فاني
ملك فره و ملكتش بيكرانه
جهان خسرو و سيرتش خسرواني
نه چون او ملك خلق ديده به گيتي
نه چون او سخي خلق داده نشاني
همه ميل او سوي ايزدپرستي
همه شغل او جستن آنجهاني
سپه برده اندر دل كافرستان
خطر كرده در روزگار جواني
ز هندوستان اصل كفر و ضلالت
بريده به شمشير هندوستاني
نهاده كه هند بر خوان هندو
چو دشت كتر بر سر خوان خاني
زهي خسروي كز بزرگي و مردي
ميان همه خسروان داستاني
ترا زين سپس جز فرشته نخوانم
ازيرا كه تو آدمي را نماني
به بزم اندرون آفتاب منيري
به رزم اندرون اژدهاي دماني
تو را رزمگه بزمگاهست شاها
خروش سواران سرود اغاني
از اين روي جز جنگ جستن نخواهي
به جنگ اندرون جز مبارز نراني
به هر حرب كردن جهاني گشايي
به هر حمله بردن حصاري ستاني
ز باد سواران تو گرد گردد
زميني كه لشكر بدو بگذراني
بخندد اجل چون تو خنجر برآري
بجنبد جهان چون تو لشكر براني
ترا پاسبان گرد لشكر نبايد
كه شمشير تو خود كند پاسباني
ندارد خطر پيش تو كوه آهن
كه آهنگدازي و آهنكماني
جهان را ز كفر و ز بدعت بشستي
به پيروزي و دولت آسماني
نپايد بسي تا به بغداد و بصره
غلامي به صدر امارت نشاني
اگر چه ز نوشيروان درگذشتي
به انصاف دادن چو نوشيرواني
كريمي چو شاخيست، او را تو باري
سخاوت چو جسميست، او را تو جاني
همي تا كند بلبل اندر بهاران
به باغ اندرون روز و شب باغباني
به بزم اندرون دلفروز تو بادا
به دو فصل دو مايهٔ شادماني:
به وقت بهار اسپرغم بهاري
به وقت خزاني عصير خزاني
تو بادي جهان داور دادگستر
تو بادي جهان خسرو جاوداني
چنين صد هزاران سده بگذراني
به پيروزي و دولت و كامراني